Ömür ÇELİKDÖNMEZKöşe YazarıTürkiye'nin CENTCOM‘u Uluslararası Müşterek Stratejik Komutanlığı (UMSK) Kuruldu
Sesli Dinle
Bu ses, tarayıcınızın konuşma sentezi ile üretilir; insan sesi değildir. Sesin niteliği cihazınıza göre değişir.
Türk Silahlı Kuvvetlerinin bölgesel ve küresel barış, güvenlik ve istikrarın güçlendirilmesine yönelik faaliyetleri kapsamında, Genelkurmay Başkanlığı bünyesinde Uluslararası Müşterek Stratejik Komutanlığı (UMSK) oluşturuldu.
Komutanlığın kuruluşu, Millî Savunma Bakanlığının 22 Ekim 2026 tarihli Haftalık Basın Bilgilendirme Toplantısı’nda kamuoyuyla paylaşıldı. Ağustos 2026’da teşkil edilen komutanlığın başına Korgeneral Sebahattin Kılınç atandı.
Sebahattin Kılınç, 1969 Mersin Anamur doğumlu olup askerî kariyerine 1990 yılında Kara Harp Okulu mezuniyetinin ardından muhabere sınıfı teğmen olarak başladı. Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde çeşitli birlik ve karargâhlarda görev yaptıktan sonra 2018’de tuğgeneral, 2021’de tümgeneral rütbesine yükseldi.
Özellikle Kuzey Kıbrıs’taki göreviyle öne çıkan Kılınç, 2023 itibarıyla Kıbrıs Türk Barış Kuvvetleri Komutanı olarak görev aldı. 2025 yılı Yüksek Askerî Şûra kararlarıyla korgeneral rütbesine terfi etti ve görevine devam etti. Kariyeri boyunca daha çok haberleşme/muhabere sınıfı ve karargâh görevleriyle tanınmıştır.
TSK'nın yurt dışı birliklerinde yeni dönem: UMSK göreve başladı
UMSK, Kıbrıs Türk Barış Kuvvetleri Komutanlığı da dâhil olmak üzere yurt dışında görev yapan TSK birlik ve unsurlarının sevk ve idaresinde etkinliği artırmayı amaçlıyor. Başkanlık yerine komutanlık statüsünde oluşturulan bu yapılanmanın görevi, koordinasyonun yanı sıra birliklerin sevk ve idaresini de kapsıyor.
Korgeneral Sebahattin Kılınç, Türkiye’nin farklı coğrafyalardaki askerî görevlerinin ortak bir komuta anlayışıyla yürütülmesine yönelik faaliyetlere liderlik edecek. Böylece yurt dışındaki birliklerin yönetiminde bütünlüğün güçlendirilmesi ve güvenlik gelişmelerine daha etkin karşılık verilmesi hedefleniyor.
UMSK’nın kuruluşunun arka planında Türkiye’nin yurt dışındaki askerî varlığı
Türkiye’nin Balkanlar’dan Kafkasya’ya, Orta Doğu’dan Afrika Boynuzu’na uzanan askerî varlığı, farklı görevlerdeki birliklerin sevk ve idaresini, personel değişimini, ikmalini ve lojistik desteğini birlikte planlama ihtiyacını artırıyor.
Millî Savunma Bakanlığı da Uluslararası Müşterek Stratejik Komutanlığının (UMSK) kuruluş amacını, Kıbrıs Türk Barış Kuvvetleri Komutanlığı dâhil yurt dışındaki birlik ve unsurların sevk ve idaresinde etkinliğin artırılması olarak açıklıyor.
Bu geniş görev coğrafyası, yeni komutanlığa duyulan ihtiyacın askerî arka planını oluşturuyor. Ancak aşağıdaki her görevin kuruluş gerekçesinde ayrı ayrı sayıldığına ilişkin bir açıklama bulunmuyor.
Türkiye’nin yurt dışındaki askerî varlığı; sürekli konuşlanmalar, eğitim ve danışmanlık görevleri, harekât bölgelerindeki birlikler ve uluslararası misyonlara tahsis edilen unsurlardan oluşuyor. Bunların tamamı aynı statüde birer Türk askerî üssü niteliği taşımıyor.
Yurt dışındaki üsler ve askerî birlikler
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti: Kıbrıs Türk Barış Kuvvetleri Komutanlığı, Türkiye’nin yurt dışındaki sürekli askerî konuşlanmalarının başında geliyor. MSB’nin UMSK açıklamasında bu komutanlığın özellikle belirtilmesi, yeni yapılanmanın kapsamını göstermesi bakımından önem taşıyor.
Katar: Katar Türk Birleşik Müşterek Kuvvet Komutanlığı, iki ülke arasındaki askerî iş birliği kapsamında görev yapıyor. Doha’daki Halid bin Velid Kışlası, bu yapılanmanın başlıca tesisleri arasında bulunuyor. Komutanlık; eğitim, tatbikat ve Katar ordusunun savunma kabiliyetlerinin geliştirilmesine yönelik faaliyetler yürütüyor.
Somali: Mogadişu’daki askerî eğitim yerleşkesinde görev yapan Somali Türk Görev Kuvveti Komutanlığı, Somali ordusunun eğitimine ve kurumsal kapasitesinin geliştirilmesine destek veriyor. Türkiye’nin Somali’deki faaliyetleri deniz unsurlarını da kapsıyor. Somali Deniz Görev Grubunun faaliyetleriyle birlikte amfibi deniz piyade ve istihkâm unsurlarının görevlendirilmesine ilişkin çalışmalar yürütülüyor.
Irak: Türkiye’nin Irak’ın kuzeyindeki askerî varlığı, Bamerni, Kani Masi, Batufa ve Begova gibi yerlerde kamuoyuna yansıyan konuşlanmalar ile Hakurk, Haftanin, Metina, Zap ve Avaşin-Basyan harekât alanlarındaki üs bölgelerini kapsamaktadır. Bu bölgelerdeki birlikler, terörle mücadele, arazi arama-tarama ve sınır güvenliğini ileriden sağlama görevlerini yürütmektedir.
Bamerni’deki havaalanı çevresinde bulunan askerî altyapı, intikal ve lojistik faaliyetlerinde kullanılmıştır. Musul’un kuzeydoğusundaki Başika- Zilkan yerleşkesi ise 2015’ten itibaren DEAŞ’la mücadele kapsamında Iraklı unsurların eğitimi amacıyla kullanılmış; 23 Eylül 2026’da açıklanan Türkiye-Irak mutabakatıyla, Sincar’daki güvenlik uygulamalarının ilerlemesine bağlı olarak Irak Federal Hükümetine kademeli devri kararlaştırılmıştır.
Suriye: Türk birliklerinin görev yaptığı harekât alanları; Fırat Kalkanı kapsamında Cerablus, El Bab, Azez, Çobanbey ve Mare çevresi; Zeytin Dalı kapsamında Afrin ve çevresi; Barış Pınarı kapsamında Tel Abyad–Resulayn hattı ile İdlib ve çevresindeki askerî konuşlanma alanlarını kapsamaktadır.
Bu sahalardaki birlikler, üs bölgelerinin güvenliği, devriye, keşif ve gözetleme, arazi arama-tarama, mayın ve el yapımı patlayıcıların temizlenmesi gibi görevler yürütmektedir. Personel değişimi, ikmal, bakım ve sağlık hizmetleri de birliklerin görevlerini sürdürmesi için planlanmaktadır
Libya: Türk askerî personelinin eğitim, danışmanlık ve destek faaliyetleri, kamuoyuna yansıyan bilgilerde Trablus ve Mitiga çevresi, Misrata, ülkenin batısındaki Vatiyye Hava Üssü ve Hums (El-Hums) ile ilişkilendirilmektedir.
Trablus’ta Libya Görev Grup Komutanlığı bulunurken, Hums’ta Müşterek Deniz Eğitim Merkezi kapsamında Libyalı personele eğitim verilmektedir. Misrata ve Vatiyye ise askerî destek, lojistik ve hava unsurlarına ilişkin faaliyetlerle anılmaktadır. Bu noktaların tamamı aynı statüde, Türkiye’ye ait bağımsız askerî üsler olarak tanımlanmamaktadır.
Azerbaycan: Türkiye’nin askerî eğitim ve danışmanlık faaliyetleri, Bakü’deki askerî kurumlar ve eğitim tesisleriyle iş birliği içinde yürütülürken, Nahçıvan’da ortak eğitim ve tatbikatlar gerçekleştirilmektedir. Bu faaliyetler, Azerbaycan ordusuna ait birlik ve tesislerdeki görevlendirmelere dayanmaktadır. Ağdam’da ateşkesi izlemek amacıyla kurulan Türk-Rus Ortak Merkezi ise 26 Nisan 2024’te faaliyetlerini tamamlamıştır.
Arnavutluk: Paşalimanı Deniz Üssü, ülkenin güneybatısında, Avlonya (Vlorë) Körfezi’nde, Orikum yakınında bulunmaktadır. Türkiye, ikili askerî iş birliği kapsamında üssün ve tersanenin onarımına katkı sağlamış; Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Arnavutluk Ekip Başkanlığı aracılığıyla eğitim, danışmanlık ve teknik destek faaliyetleri yürütmüştür. Tesis, Arnavutluk Deniz Kuvvetlerine aittir.
BM ve NATO kapsamındaki görevler
Kosova – NATO Kosova Gücü (KFOR): Türkiye, Kosova’da güvenliğin ve istikrarın korunması amacıyla yürütülen KFOR harekâtına birlik ve karargâh personeliyle katkı sağlıyor. Katkılar; motorlu piyade unsurlarını, irtibat ve izleme timlerini ve dönemsel ihtiyat görevlendirmelerini kapsıyor. Türkiye ayrıca KFOR komutanlığını da üstlendi; son komuta dönemi 14 Ekim 2026’da tamamlandı.
NATO Irak Misyonu (NMI): Türkiye’nin katkı verdiği bu misyon, Irak’ın savunma ve güvenlik kurumlarının geliştirilmesine yönelik danışmanlık ve kapasite geliştirme görevi yürütüyor. Muharip bir harekât niteliği taşımıyor. Misyon personeli, Mart 2026’da bölgesel güvenlik şartları nedeniyle Bağdat’tan Napoli’deki Müşterek Kuvvet Komutanlığına taşındı. Bu nedenle NMI’yi doğrudan Irak’ta konuşlu Türk muharip birliğiyle özdeşleştirmemek gerekiyor.
Akdeniz – NATO Deniz Muhafızı Harekâtı: Türkiye, deniz güvenliğine yönelik bu harekâta deniz unsurlarıyla katılıyor. Ocak–Şubat 2026 dönemindeki odak harekâtı Türkiye’nin komutasında yürütüldü. NATO’nun daimî deniz görev gruplarına yapılan dönemsel katkılar da Deniz Kuvvetlerinin uluslararası sorumlulukları arasında bulunuyor.
Lübnan – BM Lübnan Geçici Görev Gücü (UNIFIL): Türkiye’nin UNIFIL Deniz Görev Gücüne tahsis ettiği gemi, 1 Aralık 2025’te görevini tamamlayarak ayrıldı. Karargâh personeli katkısı ise sürüyor. BM’nin 23 Eylül 2026 tarihli listesinde Türkiye’nin katkısı iki personel olarak gösteriliyor. Dolayısıyla Lübnan’daki mevcut katkı, geniş bir Türk birliği veya UNIFIL’e tahsisli Türk savaş gemisi şeklinde değerlendirilmemelidir.
Bosna Hersek – Türkiye, Avrupa Birliği tarafından yürütülen Althea Harekâtı’na Saraybosna’daki askerî birliği ve ülkenin farklı bölgelerinde görev yapan İrtibat ve İzleme Timleriyle katılmaktadır. Türk personeli, güvenli ortamın korunması, yerel makamlar ve halkla irtibat kurulması, sahadaki gelişmelerin izlenmesi ve raporlanması görevlerini yürütmektedir. Harekât, BM Güvenlik Konseyi yetkilendirmesine dayanmakta ve Berlin Artı düzenlemeleri çerçevesinde NATO imkânlarından yararlanmaktadır.
Genişleyen görev coğrafyası ve ortak planlama ihtiyacı
Türkiye’nin farklı hukuki dayanaklarla ve farklı uluslararası komuta düzenleri içinde yürüttüğü görevler, millî düzeyde ortak planlama ve destek ihtiyacını artırıyor. Birliklerin personel değişimi, mühimmat ve malzeme ikmali, ulaştırılması, haberleşmesi, sağlık desteği ve kriz anındaki takviyesi, birbirini tamamlayan bir yönetim anlayışı gerektiriyor.
UMSK’nın kuruluşu, bu geniş coğrafyaya yayılan askerî faaliyetlerin sevk ve idaresinde bütünlüğü güçlendirme ihtiyacıyla ilişkilendirilebilir. Bununla birlikte mevcut açıklama, uluslararası misyonlara katılan Türk unsurlarının tamamının harekât komutasının UMSK’ya geçtiği anlamına gelmiyor.
CENTCOM’un kuruluşunu hazırlayan gelişmeler
CENTCOM, İngilizce “United States Central Command” ifadesinin kısaltmasıdır ve Türkçede “ABD Merkez Komutanlığı” olarak adlandırılır. 1 Ocak 1983’te kurulan komutanlığın ortaya çıkışında, 1979 İran Devrimi, Tahran’daki Amerikan Büyükelçiliği rehine krizi ve Sovyetler Birliği’nin Afganistan’ı işgali belirleyici oldu. Washington, bu gelişmelerin ardından Körfez ve çevresindeki çıkarlarını korumak için kalıcı ve bütünleşik bir askerî komuta yapısına ihtiyaç duydu.
Bu doğrultuda, Mart 1980’de Süratli İntikal Müşterek Görev Kuvveti oluşturuldu. Söz konusu yapı, Reagan döneminde kalıcı bir bölgesel komutanlığa dönüştürüldü. Amaç; kriz bölgelerine hızla kuvvet göndermek, kara, hava ve deniz unsurlarını birlikte kullanmak, Körfez’e erişimi ve petrol akışını tehdit edebilecek gelişmelere karşı askerî hazırlık sağlamaktı.
CENTCOM’un görevleri arasında ABD çıkarlarını korumak, saldırganlığı caydırmak, krizlere karşılık vermek ve bölgesel ortakların güvenlik kapasitesini geliştirmek bulunuyor. Dolayısıyla CENTCOM, birlikler arasında koordinasyon sağlayan bir büro olmanın ötesinde, harekât yürüten bir muharip komutanlık niteliği taşıyor.
İsrailli Diplomat Dore Gold’un Kaleminden CENTCOM ve ABD’nin Orta Doğu Stratejisi
Dore Gold’un “America, the Gulf, and Israel: CENTCOM (Central Command) and Emerging U.S. Regional Security Policies in the Mideast” (Amerika, Körfez ve İsrail: CENTCOM [Merkez Komutanlığı] ve Orta Doğu’da Şekillenen ABD Bölgesel Güvenlik Politikaları) adlı kitabı, 1988’de Tel Aviv Üniversitesi Jaffee Stratejik Araştırmalar Merkezi adına The Jerusalem Post ve Westview Press tarafından yayımlandı.
Kitap, CENTCOM’un kuruluşunu ABD’nin Orta Doğu’da doğrudan askerî sorumluluk üstlenmesinin kurumsal ifadesi olarak ele alıyor. İran Devrimi, Sovyetlerin Afganistan’ı işgali ve Körfez petrolünün güvenliği, bu dönüşümün temel nedenleri arasında gösteriliyor. CENTCOM’un kurulmasıyla bölgeye kuvvet sevki, lojistik hazırlık ve farklı kuvvetlerin ortak harekât planlaması tek komutanlık altında birleştiriliyor.
Gold, CENTCOM ile Avrupa’daki askerî yapılanma arasında benzerlikler kurarken temel farkları da vurguluyor. CENTCOM, Amerikan silahlı kuvvetlerinin bölgeye yönelik planlama ve harekâtını birleştiren bir ABD komutanlığıdır. Kitabın ele aldığı dönemde bölgede NATO’ya benzer bir ortak savunma antlaşması, Avrupa’daki ölçekte sürekli Amerikan kuvvet konuşlanması ve bölge ülkeleri arasında yerleşmiş bir siyasi uzlaşma bulunmuyordu.
Yazar, Körfez yönetimlerinin Amerikan korumasını isterken açık ve kalıcı Amerikan askerî varlığından çekindiğini belirtiyor. Ortak İran tehdidinin İsrail ile bazı Sünni Arap yönetimlerini yakınlaştırabileceğini savunarak İsrail’in bölgesel güvenlik planlamasına daha fazla katılmasını öneriyor. Bu iş birliğinin Arap–İsrail anlaşmazlığının tamamen çözülmesine bağlanmaması gerektiğini düşünüyor.
Gold’a göre Arap–İsrail sorunu çözülse bile yabancı askerî varlığa yönelik hassasiyetler ve bölgesel rekabetler devam edebilir. Bu nedenle resmî bir “Orta Doğu NATO’su” kurulmasından çok, ikili ilişkiler, örtük güvenlik mutabakatları ve sınırlı askerî koordinasyon üzerinden gelişen bir düzeni daha mümkün görüyor.
UMSK ile CENTCOM arasındaki paralellik
UMSK ile CENTCOM arasındaki temel paralellik, farklı coğrafyalarda görev yapan askerî unsurların ortak bir komuta anlayışıyla sevk ve idare edilmesidir. Bununla birlikte, bu benzerlik iki komutanlığın görev alanlarının, yetkilerinin ve teşkilat yapılarının bütünüyle aynı olduğu anlamına gelmez.
UMSK, Türkiye’nin yurt dışındaki birlik ve unsurlarının yönetiminde etkinliği artırmaya yönelik bir yapılanma olarak öne çıkarken CENTCOM, ABD’nin belirli bir coğrafi sorumluluk alanındaki askerî faaliyetlerini yürüten bölgesel muharip komutanlığıdır. Bu nedenle “Türkiye’nin CENTCOM’u” ifadesi, komuta bütünlüğüne ilişkin bir benzetme olarak değerlendirilmelidir.
Millî komuta yapısı ve NATO ayrımı
CENTCOM, ABD’nin millî komuta sistemine bağlıdır. NATO’nun ise ayrı bir askerî komuta yapısı vardır. ABD’nin NATO üyesi olması, CENTCOM’un yürüttüğü bir faaliyeti kendiliğinden NATO harekâtına dönüştürmez. Aynı şekilde, NATO üyesi ülkelerin bir operasyona katılması da o operasyonun NATO tarafından yönetildiği anlamına gelmez.
UMSK’nın Genelkurmay Başkanlığı bünyesinde kurulması da Türkiye’nin millî komuta düzeni içinde değerlendirilmelidir. Bir faaliyetin NATO harekâtı sayılması, ilgili ittifak kararlarına ve operasyonun bağlı olduğu komuta yapısına bağlıdır.
Türkiye’nin genişleyen askerî görevlerinde yeni komuta düzeni
Uluslararası Müşterek Stratejik Komutanlığının kurulması, Türkiye’nin farklı coğrafyalardaki askerî görevlerini millî düzeyde daha bütünlüklü biçimde yönetme hedefini ortaya koyuyor. Sürekli konuşlanmalardan eğitim ve danışmanlık faaliyetlerine, sınır ötesi harekâtlardan uluslararası misyonlara kadar uzanan görevler; personel, ikmal, ulaştırma ve harekât ihtiyaçlarının birlikte planlanmasını gerektiriyor.
“Türkiye’nin CENTCOM’u” benzetmesi, farklı kuvvet unsurlarının ortak komuta altında yönetilmesi bakımından açıklayıcı olsa da iki yapılanmanın kapsamı ve yetkileri farklıdır.
UMSK’nın uygulamadaki rolü, mevcut komutanlıklarla kuracağı ilişkiler ve yurt dışındaki birliklerin sevk ve idaresinde üstleneceği sorumluluklarla belirginleşecektir.
Yeni yapılanmanın etkinliği de bu geniş görev coğrafyasında kararların zamanında uygulanması, desteğin kesintisiz sağlanması ve komuta bütünlüğünün güçlendirilmesi üzerinden değerlendirilecektir.
Türk Çağı hedefinin askerî kurumsallaşmasında UMSK
Daha önceki yazılarımda vurguladığım “Türk Çağı” hedefi, kadim Türk DEVLET aklının çağın ihtiyaçlarına uygun kurumlar ve stratejilerle geleceğe taşınmasını gerektiriyor.
UMSK’nın kuruluşu da Türkiye’nin genişleyen askerî sorumluluklarını ortak planlama ve komuta kabiliyetiyle destekleme yönünde atılmış bir adım olarak değerlendirilebilir.
Bu hedefin kalıcı güce dönüşmesi; askerî kapasitenin diplomasi, ekonomi ve teknolojiyle birlikte geliştirilmesine bağlıdır. Türk Çağı için geri sayım çoktan başladı; esas olan, bu iradeyi günlük siyasi çekişmelerin üzerinde tutarak somut ve sürdürülebilir kazanımlara dönüştürmektir.
İlgili Kaynakça
https://jcfa.org/researcher/dore-gold/
https://www.centcom.mil/ABOUT-US/
https://www.trtrussian.com/article/d74ea27571ef
https://x.com/straturka/status/2113288323309437408
washingtoninstitute.org/experts/dore-gold
https://ru.euronews.com/2026/10/04/power-of-unity-2026
https://beyrut-be.mfa.gov.tr/Mission/ShowInfoNote/417821
https://x.com/World_Affairs11/status/2113938292966412528
tudpam.org/libyadaki-askeri-uslerin-turkiye-i…
https://unifil.unmissions.org/en/unifil-troop-contributing-countries
osint613.com/organization/turkish-ministry-of…
https://www.defense.gov/News/Feature-Stories/story/Article/1799465/
https://www.msb.gov.tr/SlaytHaber/86abe0ff9bc84b0b8ec75e44455f2a51
https://www.msb.gov.tr/SlaytHaber/b171f22587174c78b602e7430f140003
https://www.msb.gov.tr/SlaytHaber/3712a65d5aa2477d97fb68dbe3ec858b
https://www.msb.gov.tr/SlaytHaber/0218d9237c924bc28ae3a7fbb7b1ac64
https://www.nato.int/en/what-we-do/operations-and-missions/nato-mission-iraq
haberdenizde.com/denizde-gundem/turkiye-libya…
https://www.savunmasanayist.com/uluslararasi-musterek-stratejik-komutanlik-kuruldu/
tagesschau.de/ausland/asien/deutsch-tuerkisch…
https://basinonline.com.tr/msb-uluslararasi-musterek-stratejik-komutanlik-kuruldu-10258549
https://www.nato.int/en/about-us/organization/nato-structure/allied-command-operations-aco
https://avim.org.tr/Blog/CENTCOM-EUCOM-VE-ABD-NIN-TURKIYE-IKİLEMI-17-10-2023
https://www.aa.com.tr/tr/gundem/msb-hurkus-ii-ucaginin-envantere-alinmasi-planlaniyor/4096897
https://www.mildefin.com/savunma-gundem/tsknin-yurt-disi-birlikleri-icin-yeni-komutanlik-kuruldu/
https://www.swissinfo.ch/ger/türkei-pakistan-katar-und-indonesien-stärken-verteidigung/92257533
oplan.de/2026/09/11/tuerkei-hebt-kommandozent…
yetkinreport.com/en/2024/03/25/the-real-cente…
aljazeera.com/news/2026/10/22/what-is-the-tur…
https://www.msb.gov.tr/Content/Upload/Docs/2025%20YILI%20MSB%20FAAL%C4%B0YET%20RAPORU%281%29.pdf
zakon.kz/amp/tekhno/6523805-sputniki-pokazali…
saudigazette.com.sa/article/663703/saudi-arab…
America, The Gulf, And Israel_ Centcom (central Command) And -- Gold, Dore -- JCSS study ;, no_ 11, Jerusalem, Israel, Boulder, Colo, -- Jerusalem, -- isbn13 9780813307190 -- d143e540df8b14cdb5cbd.pdf