MOBBİNGİN PSİKOLOJİK KUŞATMASI

Mobbing, insanın yalnızca çalışma hayatını değil, özgüvenini ve onurunu da sessizce hedef alır. Oysa mesleki başarısı, insanın  her gün ne kadar baskıya dayanabildiğiyle değil, kendini ne kadar özgür ve değerli hissedebildiğiyle ölçülmelidir.

İnsan, çalıştığı yerde yalnızca emeğini ortaya koymaz. Bilgisini, hayallerini, yıllar içinde kazandığı deneyimini ve kendisine duyduğu güveni de beraberinde getirir. İşe başlarken bir şeyler üretmek, gelişmek ve hayatını anlamlı kılmak ister. Fakat bazı çalışma ortamlarında zamanla farklı bir süreç başlar. İnsan yaptığı işten çok, kimin ne söyleyeceğini düşünmeye, başarısından çok, hata yapmaktan korkmaya başlar. Bir süre sonra iş yeri, kendisini gerçekleştirdiği bir alan olmaktan çıkar ve her gün psikolojik olarak hazırlık yapmak zorunda kaldığı bir mücadeleye dönüşür.

Bu değişimin arkasında bazen açık bir çatışma değil, tekrarlanan küçük davranışlar vardır. Bir çalışanın fikirlerinin sürekli değersizleştirilmesi, başarısının görmezden gelinmesi, diğer çalışanlardan farklı bir muameleye maruz bırakılması veya yeteneklerini kullanmasının engellenmesi zamanla ağır bir baskı oluşturabilir. Bu davranışlar süreklilik kazanıp kişiyi yıldırmaya yönelik bir örüntü oluşturduğunda mobbingden söz edebiliriz.

Mobbingin en düşündürücü yanı, insanın önce çevresine değil, kendisine olan güvenini kaybetmeye başlamasıdır.

Başlangıçta haksızlığa uğradığını düşünen çalışan, bir süre sonra yaşananların sorumlusunun kendisi olup olmadığını sorgular. Acaba yeterince başarılı değil midir? Acaba fazla mı konuşmaktadır? Belki de sorun gerçekten kendisindedir. Bu sorular zihninde çoğaldıkça, karşılaştığı davranışları değerlendirmek yerine kendi kişiliğini yargılamaya başlayabilir.

İşte psikolojik yıpranmanın en hassas noktası budur. İnsan, başkasının davranışları nedeniyle kendi değerinden şüphe etmeye başlar.

Üstelik mobbing her zaman yüksek sesle gerçekleşmez. Bazen bir toplantıda kişinin görüşünün duyulmamış gibi davranılması, bazen önemli bir bilginin kendisinden saklanması, bazen de herkesin içinde yapılan imalı bir yorumdur. Tek başına önemsiz görülebilecek davranışlar, tekrarlandıklarında kişiye bulunduğu yerde istenmediği mesajını verebilir. Ancak her olumsuz davranışın mobbing anlamına gelmediğini de unutmamak gerekir. Süreklilik, bağlam, davranışların niteliği ve hedef üzerindeki etkileri birlikte değerlendirilmelidir.

Peki, insanlar neden bu duruma sessiz kalır?

Çünkü işini kaybetmekten korkabilirler. Ekonomik sorumlulukları, ailelerinin geçimi veya yıllarca emek vererek elde ettikleri konum onları susmaya yöneltebilir. Bazıları yaşadıklarını anlatırsa zayıf görüleceğini düşünür. Bazıları ise çevresinden destek göremeyeceğine inanır. Böylece sessizlik, bir tercih olmaktan çıkarak kişinin kendisini korumak için geliştirdiği bir savunmaya dönüşebilir.

Ancak bu sessizliğin bedeli yalnızca çalışan tarafından ödenmez. İnsanların fikirlerini korkmadan ifade edemediği, hatalarını öğrenme fırsatı olarak göremediği ve ilişkilerini güven yerine kaygı üzerine kurduğu kurumlarda verimlilik de zarar görür. Çalışanlar zamanla yenilik üretmekten kaçınabilir, sorumluluk almaya isteksizleşebilir ve kurumla bağlarını kaybedebilir. Korkunun hâkim olduğu yerde görünürde bir düzen bulunabilir.Fakat bu düzenin arkasında güven eksikliği vardır.

Mobbingle mücadele etmek için yalnızca çalışanlara güçlü olmalarını söylemek yeterli değildir. Kurumların açık ve adil kurallar oluşturması, şikâyetleri tarafsız biçimde değerlendirmesi, yöneticilerin davranışlarının sorumluluğunu üstlenmesi ve çalışanların misilleme korkusu yaşamadan başvurabilecekleri mekanizmalar geliştirmesi gerekir. Yaşanan olayların kayıt altına alınması ve gerektiğinde profesyonel destek alınması da önemlidir.

Belki de kendimize sormamız gereken en önemli soru şudur. Bir insanın iş yerindeki başarısını, onun ne kadar sessiz kaldığıyla mı, yoksa ne kadar katkı sağlayabildiğiyle mi ölçüyoruz?

Çalışma hayatı, insanların birbirlerinin özgüvenini tükettiği bir güç mücadelesine dönüşmemelidir. Gerçek yöneticilik, insanları korkutarak yönetmek değil, onların yeteneklerini ortaya koyabilecekleri koşulları oluşturmaktır.

Çünkü bir çalışan işinden ayrıldığında geride yalnızca boş bir masa kalmaz. Bazen yıllarca biriktirilmiş deneyim, yarım kalmış hedefler ve yeniden kurulması zaman alan bir özgüven de o kapının ardında kalır.

Bir kurumun gerçek başarısı, çalışanlarının ne kadar dayandığıyla değil, kendilerini ne kadar özgür, güvende ve değerli hissedebildiğiyle ölçülmelidir.