Eğitim Sistemimizde Öğrenme Eksikliklerinin Katlanarak Büyümesi Sorunu

Türkiye’de eğitim sisteminin yapısına baktığımızda, zorunlu eğitim süresince verilen müfredat ile yükseköğretim arasındaki bağ hem pedagojik hem de eğitim bilimleri açısından onarılamaz boyutta kopuktur. Bu konu, eğitime ilişkin politika yapıcılar ile eğitim uzmanları arasında tek bir doğrusu olmayan dinamik bir tartışma konusudur.

Bize kalırsa Millî Eğitim sisteminin 12 yıllık temel eğitim ile yükseköğretimi (üniversiteleri) ortak bir sistem mantığı içinde birbirini tamamlayan bir bakış açısıyla kurgulamanın ülkemiz geleceği adına getireceği avantajları şu şekilde sıralayabiliriz:

Müfredat ve Beceri Devamlılığı: İlkokuldan üniversite mezuniyetine kadar olan sürecin tek bir plan dâhilinde tasarlanması, derslerin birbirini takviye etmesi sürecini pekiştirecektir. Öğrencilerin kazandığı teorik ve pratik beceriler, yükseköğretimde edinecekleri uzmanlık alanlarıyla doğrudan örtüşmek zorundadır.

İstihdam ve İş Gücü Planlaması: Eğitim sistemi Ortaöğretim ve Yüksek Öğretim bir bütün olarak ele alındığında, ülkenin 10-20 yıllık ekonomik hedeflerine ve ihtiyaç duyduğu insan kaynağına göre kontenjanlar, mesleki yönlendirmeler ve akademik programlar çok daha verimli planlanabilecektir.

Bu önerimize üniversite özerkliği gibi haklı bir gerekçeyle itiraz etmek mümkündür. Bu görüştekilere göre yükseköğretim kurumlarının temel felsefesi bilimsel özgürlük, araştırma ve evrensel bilgi üretimidir. Buna bir itirazımız olamaz.

Elbette zorunlu eğitim pedagojisi ile yetişkin eğitimi ve akademik uzmanlaşma içeren yükseköğretim politikaları yönetimsel, psikolojik ve metodolojik olarak birbirinden farklıdır. Fakat asıl beceri, bu iki devasa yapıyı tek bir konsept etrafında entegre edebilmektir.

Mevcut yapıda 12 yıllık zorunlu eğitim Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından yürütülürken yükseköğretimimiz ise YÖK ve üniversiteler tarafından sevk ve idare edilmektedir. Zaman zaman müfredat uyumu ve sınav sistemleri (YKS) bağlamında iki kurum arasında ortak çalışmalar yürütülse de idari ve yapısal olarak bu iki kurum, Hazine tarafından tahsis edilen bütçe konusu hariç, adeta iki ayrı saha olarak kurgulanmışlardır: Oysa 12 yıl eğitimden sonra öğrenci Üniversite sistemine dahil olmaktadır. Buradan mezun olanların bir kısmı öğretmen olarak yeniden 12 yıllık eğitim sistemine katılmakta önemli bir kısmı ise Devlet Organizasyonunda veya diğer Bakanlıklarda bir şekilde istihdam edilmektedir. Önemli bir kısmı da sivil alanda özel sektörde çalışmaktadır. Kısacası eğitime ilişkin sorunlar sadece MEB’in veya Üniversitelerin sorunu değildir.

Anlaşılan o ki, son yıllarda Millî Eğitim Sistemi ve Yükseköğretim Sisteminde öğrenme eksiklikleri katlanarak büyümektedir ve bu durum, "akademik hazırbulunuşluk sorunu" olarak adlandırılan sistemin en büyük tıkanma noktalarından birisi olarak karşımıza çıkmaktadır. Gördüğümüz kadarıyla Üniversite öğrencisinin hazır bulunuşluk düzeyi, MEB’in öğretim yöntemleri ve test sınav sistemi yüzünden yeterli seviyede değildir hatta Ortaöğretimden Üniversiteye gelen bir çok öğrenci maatteessüf okuryazar düzeyinde bile değildir.

Eğitim kümülatif, yani üst üste eklenerek ilerleyen bir süreçtir. İlkokul veya lisedeki bir öğretmenin yetersizliği derhal öğrenciye yansımaktadır. Öğrencinin eksik öğrenmesi, öğrencinin temel becerilerini zayıflatmaktadır. Temeli zayıf öğrenci bir türlü ortaöğretimde toparlanamıyor. Lisede de açıkları kapatılamayınca bir şekilde  üniversiteye geldiğinde fonksiyon, türev, temel dil bilgisi, analitik düşünme veya temel bilim konseptlerinden tamamen yoksun kaldığı anlaşılmaktadır. İlk ve ortaöğretimde yanlış uygulanan kaynaştırma eğitimi ise adete normal  öğrenciyi aşağıya çeken bir karaktere dönüşmüş hatta sıradan öğrenciye haksızlık boyutuna gelmiştir.

Eğitim sistemimiz nedeniyle Üniversite profesörleri ile Milli Eğitimin öğretmenleri  bir kısır döngünün içine girmişlerdir. Bir mühendislik fakültesinde Profesörün ileri calculus (analiz) anlatması gerekirken hoca, öğrencilerin temel cebir ve rasyonel sayılar bilgisindeki eksiklikleri görünce mecburen lise müfredatına geri dönmek zorunda kalmaktadır. Diğer derslerin örneğin tarih, felsefe, edebiyet, coğrafya gibi derslerin durumu da bundan farklı değildir. Bu durum, yükseköğretimin kalitesini düşürmekte ve derslerin hızını yavaşlatmaktadır. Sonuçta gerçek anlamda "üniversite vizyonu" kazandıracak ileri düzey eğitim konularına yeterli zaman kalmamaktadır.

Öğretmen yetersizliğiyle başlayan ve üniversitede ise lise hatta ortaokul konularının tekrarıyla devam eden bu süreç, mezuniyet aşamasına da yansımaktadır. Sonuçta kişi kâğıt üzerinde üniversite mezunudur ancak iş dünyasının beklediği niteliksel derinliğe ve problem çözme becerisine ulaşamadığından bu durum genç mezunların işsizliğini artırmaktadır. Bu kısır döngüyü aşmanın yöntemleri belki şunlar olabilir:

1. Öğretmen Akademilerinin Açılması ve Sürekli Geliştirilmesi: Zincirin ilk halkası olan öğretmenin niteliğini artırmak için sadece öğretmenin mezuniyet belgesi yeterli görülmemelidir. Öğretmenler sürekli olarak modern pedagoji ve alan bilgisi testlerine/eğitimlerine tabi tutulmalıdır. Öğretmenlerin maaşı diğer mesleklere göre oldukça özendirici olmalıdır ki kişi öğretmenlik statüsünü kaybetmeyi asla göze alamasın.

2. Sınıf Geçme ve Ölçme-Değerlendirme Reformu: Öğrencinin eksikleriyle bir üst sınıfa veya bir üst eğitim kademesine geçmesini engelleyen, "gerçek barajların" olduğu objektif bir ölçme sistemi uygulanmak zorundadır. Eksik konuların telafisi yapılmadan öğrenci asla bir üst sınıfa yükselmemelidir.

3. Üniversite Girişinde Gerçek Bir Hazırbulunuşluk Sınavı: Üniversiteye giriş sınavları sadece formül ezberini değil, adayın o fakültedeki dersleri takip edip edemeyeceğini ölçen bir "akademik olgunluk" seviyesini aramalıdır.

Özetle, temel eğitimde nitelikli öğretmen ve sağlam müfredat olmadan üniversitelerin kaliteli eğitim vermesi asla imkânsızdır. Gökyüzüne doğru kaliteli bir bina çıkmak istiyorsak temeldeki harcı ve işçiliği düzeltmek zorundayız.

Tevhid-i Tedrisat Kanunu (Öğretim Birliği Yasası), Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından 3 Mart 1924 tarihinde 430 kanun numarasıyla kabul edilmiş olan ve ülkedeki bütün eğitim kurumlarının Maarif Vekâletine (Millî Eğitim Bakanlığına) bağlanmasını öngören yasadır. Bu anlayışa yeniden dönmek mümkün olmasa da EĞİTİM VE ÖĞRETİMDE ANLAYIŞ BİRLİĞİNE varmak zorundayız.

Kısacası MEB, ortaöğretim müfredatını değiştirirken, geliştirirken üniversitelerin ne beklediğini de tam olarak hesaba katmak zorundadır. Diğer taraftan YÖK ve üniversiteler, kendi programlarını güncellerken liselerden nasıl bir öğrenci profilinin geldiğini, öğrenci yeterliliğini analiz etmiyor veya bu hususu göz ardı etmektedir.

Günümüzde bu iki kurumun (YÖK ile MEB) yapısal birleşmesi söz konusu olamaz. Ancak ikisini bir sistematik içinde buluşturacak fonksiyon birliği de zaruridir. Millî Eğitim Bakanlığına öğretmen yetiştiren üniversitelerin ilgili fakültelerinin ilgili bölümleri, en azından MEB müfredatını asgari düzeyde dikkate alarak öğretmen olacak kendi öğrencilerini bu müfredatın üstünde değilse bile o programa uyumlu bir nosyonla yetiştirerek mezun etmek zorundadır. Öğretmen olacak fakülte son sınıf öğrencisi, MEB'de hangi dersleri vereceğini en azından son sınıfta okurken bilmelidir. Bu entegrasyon yarım yamalak ve ücret karşılığı verilen formasyon eğitimiyle geçiştiremeyiz. Liseden mezun olan bir öğrenci de kazandığı bölümün birinci sınıfına geldiğinde derhal özel bir HAZIRBULUNUŞLUK SINAVINA ALINMALIdır. Bu sınavı aşamayanlara ciddi ön hazırlık dersleri ve Felsefe ön hazırlık dersleri verilmelidir. Ama her halükârda dersin profesörü lise müfredatına dönme mecburiyetinden kurtarılmalıdır. Yoksa eğitimde mesafe almamız mümkün olmayacaktır.

Diğer bir konu da MEB Sisteminde eğitimci misyonu üstlenecek her aday öğretmenin Millî Eğitim Akademisinde 2 yıllık bir tezsiz yüksek lisanstan sonra atamasının yapılmasıdır. Fakat her şeyden önce öğretmen adını verdiğimiz ilim ve irfan sahibi kişilere, Cumhuriyetin ilk yıllarındaki saygın konumunu iade etmeliyiz. Ülkenin eğitim bütçesi nasıl tek bir kalem ise müfredat ve eğitimci sınıfını da farklı branş ve dallardan müteşekkil bir ordu gibi düşünmeliyiz. Değer ve önem olarak sınıf öğretmeniyle üniversite profesörü arasında hiçbir fark yoktur, olmamalıdır. Ne mutlu o öğrenciye ki, mukadderat ona ilkokulda mesleğini ve öğrencisini seven bir ilkokul öğretmeni bahşetmiştir.

En son olarak belirtmeliyiz ki Millî Eğitim sistemimiz önce kendi sosyal gerçekliğimize ve millî kimliğimizin değerler dünyasına uygun olmalıdır. Ders programı ve müfredatımızı Batılı ülkelerin normlarına intibak ettirebiliriz ama asla ittiba ettiremeyiz. Her milletin kendi millî kimlik ve değerlerini sonsuza dek gelecek nesillerde yaşatmak istemesi onun en doğal hakkıdır. Bilimsel ve teknolojik açıdan dünya ile entegre olmaya çalışmalıyız ancak bunu kendimiz kalarak, dejenere olmadan yapmak zorundayız. Biz Türkler, Batı dünyasının işlerini kolaylaştıracak hizmetkâr bir gençliği kendi elimizle yetiştiremeyiz. Bedihi bir şey ki ailelerimiz, devlet ve milletinin ruh köküne ve mana cevherine uygun yeni bir gençlik yetiştirmede yetersiz kalmaktadır. Öyleyse eğitim kurumları bu boşluğu doldurmak zorundadır.