PERDEDE TÜRK DÜNYASI, SALONDA DAYANIŞMA: FESTİVALDEN İZLENİMLER

Türk dünyasını birbirine bağlayan ortak tarih, dil, kültür ve sanat mirası, yalnızca geçmişten devralınmış bir değer değil, gelecek kuşaklara aktarılması gereken büyük bir zenginliktir. Bu mirasın yaşatılmasında edebiyatın, müziğin ve sinemanın önemli bir yeri vardır. Özellikle sinema, farklı coğrafyalarda yaşayan Türk topluluklarının hayatlarını, sevinçlerini, acılarını, mücadelelerini ve hayallerini birbirine tanıtma imkânı sunan güçlü bir sanat dalıdır. Bir film, bazen binlerce kilometre uzaklıktaki bir insanın hayatını, hiç tanımadığı bir topluluğun kültürünü ve ortak geçmişin unutulmuş bir sayfasını izleyiciye taşıyabilir. Bu düşünceden hareketle düzenlenen Korkut Ata Türk Dünyası Film Festivali, Türk dünyasının sinema sanatını buluşturması, ortak kültürel değerleri tanıtması ve farklı coğrafyalardaki sanatçıları bir araya getirmesi bakımından önemli bir girişimdir. Ancak böylesine anlamlı bir organizasyonun değeri, yalnızca düzenlenmiş olmasıyla değil, taşıdığı amacı ne ölçüde gerçekleştirebildiğiyle ölçülmelidir. Filmlerin seçimi, gösterimlerin niteliği, tanıtım çalışmaları, izleyiciyle kurulan bağ ve sanatçılar arasındaki etkileşim, festivalin başarısını belirleyen temel unsurlardır.

3-7 Kasım 2026 tarihlerinde İstanbul’da gerçekleştirilen 6. Korkut Ata Türk Dünyası Film Festivali’ne katılırken beklentim, Türk dünyasının farklı coğrafyalarından gelen sinema eserlerini tanımak, ortak kültürümüzün perdeye yansıyan izlerini görmek ve bu büyük kültürel buluşmanın bir parçası olmaktı. Ancak festival süresince karşılaştığım bazı eksiklikler, beklentilerim ile yaşadıklarım arasında önemli bir mesafe bulunduğunu gösterdi. Bir Kazan Tatarı olarak özellikle Tataristan’dan gelen filmlere duyduğum ilgi ve heyecan, festivalin imkânlarını ve eksikliklerini daha yakından gözlemlememe de vesile oldu.

Bir kültür festivalinin gerçek başarısı, yalnızca kaç filmin gösterildiğiyle veya kaç etkinliğin düzenlendiğiyle değil, izleyicide bıraktığı etkiyle, kurduğu kültürel bağlarla ve temsil ettiği değerlere ne ölçüde sahip çıktığıyla anlaşılır. Bu nedenle Korkut Ata Türk Dünyası Film Festivali’ni yalnızca izlediğim filmler üzerinden değil, Türk dünyasının kültürel birlikteliği adına üstlendiği sorumluluklar açısından da değerlendirmek istiyorum.

Ben bir Kazan Tatarı olarak, İstanbul’da düzenlenen Korkut Ata Türk Dünyası Film Festivali’nde Tataristan’dan üç filmin gösterileceğini öğrendiğimde büyük bir heyecan duydum. Çünkü insan gurbette yaşarken kendinden, geçmişinden ve memleketinden bir iz arıyor. Uzaklarda, tanıdık bir dilin, bir kültürün ya da bir hatıranın karşısına çıkması bile insana tarifsiz bir mutluluk veriyor. Tataristan’dan gelecek filmleri izleme düşüncesi de bende böyle bir heyecan uyandırdı.

Tataristan festivale “Ben Geleceğim”, “Elifba” ve “Âşıklar Dağı” adlı üç filmle katılmıştı. Ne yazık ki bu filmlerden yalnızca “Âşıklar Dağı” filmini izleme imkânı bulabildim. Üstelik bu esere duyduğum ilgi, yalnızca Tataristan yapımı bir film olmasından kaynaklanmıyordu. İldar Yuzeyev’in kaleme aldığı “Âşıklar Dağı”, üniversite yıllarımda okuyup beğendiğim, bende derin izler bırakmış eserlerden biriydi. Dolayısıyla bu eserin sinemaya uyarlanmış hâlini izlemek, benim için çok daha özel bir anlam taşıyordu.

2024 yılında beyaz perdeye uyarlanan eser; Kazan Tatarlarının yaşam tarzını, İkinci Dünya Savaşı’nı ve savaş sonrasının toplumsal gerçeklerini destansı bir aşk hikâyesi etrafında bir araya getiriyor. Tarihî olayların, insanî acıların, özlemlerin ve aşkın iç içe geçtiği film, izleyiciyi yoğun bir duygu dünyasına taşıyor. Filmi seyrederken kendimi bir an için çok özlediğim memleketime, çocukluk yıllarıma ve geçmişime dönmüş gibi hissettim. Sanki perdeye yansıyan yalnızca bir film değil, yıllardır içimde taşıdığım memleket hatıralarıydı. Ancak filmin Türkçe altyazısında kullanılan çeviri, eserin duygu dünyasını ve anlatım derinliğini aktarmakta yetersiz kalıyordu. Tatarca bilmem sayesinde diyalogların ve anlatımın inceliklerini anlayarak duygulandım. Fakat Türkçe altyazıyı takip eden izleyicilerin aynı duyguları yaşaması kolay değildi. Bir edebî eserin başka bir dile aktarılması, yalnızca kelimelerin karşılığını bulmak değildir; o dilin kültürünü, duygusunu, çağrışımlarını ve anlatım gücünü de aktarabilmektir. Türk dünyasının ortak kültürünü tanıtmayı amaçlayan bir festivalde, filmlerin Türkçe çevirilerine ve altyazılarına çok daha fazla özen gösterilmesi gerektiğini düşünüyorum.

Beni düşündüren bir başka husus da gösterim salonundaki izleyici sayısıydı. Tataristan gibi Türk dünyasının köklü kültür merkezlerinden birinden gelen, üstelik önemli bir edebî esere dayanan filmin gösterimini yalnızca 7-8 kişinin izlemesi gerçekten düşündürücüydü. Bu tablo, festivalin tanıtım faaliyetlerinin yeterliliği kadar, İstanbul’da yaşayan Kazan Tatarlarının ve ilgili sivil toplum kuruluşlarının kültürel etkinliklere katılımını da sorgulamamıza neden oluyor. Türk dünyasının kültürel birlikteliğini savunmak kadar, bu birlikteliği yaşatacak etkinliklere sahip çıkmak da önemlidir.

Katılım konusunda dikkat çekici bir örnek vermek gerekirse, Kırgız asıllı Rus yazar Cengiz Aytmatov’un hayatını konu alan “Aitmatov” filminin festivalin açılış filmi olarak gösterilmesi sırasında salonda oluşan kalabalığın, sonraki gösterimde de büyük ölçüde korunması üzerinde durulması gereken bir durumdu. Bu ilgiyi yalnızca Kırgız sinemasına duyulan merakla açıklamak yeterli değildir. Bana göre bu tablo, Kırgız Türklerinin kendi kültürel değerlerine sahip çıkma, birlik olma ve ortak bir kültürel duyarlılık etrafında buluşma bilincinin bir yansımasıdır. Bu örnek, kültürel etkinliklerin yaşatılmasında toplumsal dayanışmanın ve ortak sorumluluk duygusunun ne kadar belirleyici olduğunu bir kez daha göstermektedir.

Festival kapsamında Tataristan filmi olarak tanıtılan “Ben Döneceğim” adlı filmin Rusça olması da benim açımdan ayrı bir hayal kırıklığıydı. Tataristan’dan gelen bir filmi izlemek üzere salona giren seyircinin, Tatar Türkçesini duymayı ve Tatar kültürünü kendi dili üzerinden tanımayı beklemesi son derece doğaldır. Elbette bir filmin dili, yapım koşulları ve sanatsal tercihleri farklı olabilir; ancak filmin Tataristan sinemasını temsil eden bir yapım olarak sunulması, bu beklentiyi daha da anlamlı kılmaktadır.

Festival programında 6 Kasım tarihinde “Âşıklar Dağı” filminin gösteriminin ardından bir söyleşi yapılacağı duyurulmuştu. Bu söyleşiye katılmak amacıyla gösterime gittim. Ancak film sonrasında söyleşi gerçekleştirilmediği gibi, iptale ilişkin herhangi bir açıklama da yapılmadı. Konuyla ilgili bilgi alabileceğim bir yetkiliye ulaşamadım. Festival alanındaki stantlarda görevlendirilen üniversite öğrencileri de programdaki değişiklikten haberdar değildi. Daha sonra edindiğim bilgiye göre söyleşinin gerçekleştirilememesinin nedeni, filmin yönetmeninin Tataristan’dan Türkiye’ye gelmemiş olmasıydı. Böyle bir durum elbette yaşanabilir; ancak önceden duyurulan bir etkinliğin iptal edilmesi hâlinde izleyicilere bilgi verilmesi ve gerekli açıklamanın yapılması, organizasyonun en temel sorumluluklarından biridir.

Bütün bu gözlemlerim, 6. Korkut Ata Türk Dünyası Film Festivali’nin Türk dünyasının sinemasını ve kültürünü tanıtmak bakımından önemli bir imkân sunduğunu, ancak bu imkânın daha iyi değerlendirilebileceğini gösterdi. Festivalin yalnızca filmlerin gösterildiği bir etkinlik olarak kalmaması; filmlerin ait olduğu toplumların dillerini, kültürlerini, edebiyatlarını ve sanatçılarını da tanıtan bir buluşmaya dönüşmesi gerekir. Bunun için güçlü bir tanıtım, özenli bir organizasyon ve izleyiciyle kurulan sağlıklı bir iletişim büyük önem taşımaktadır.

Sonuç olarak 6. Korkut Ata Türk Dünyası Film Festivali, Türk dünyasının farklı coğrafyalarında üretilen sinema eserlerini tanımak ve kültürel bağlarımızı güçlendirmek açısından önemli bir buluşma imkânı sundu. Ancak böyle bir organizasyonun gerçek başarısı, yalnızca gösterilen filmlerin sayısıyla değil, izleyiciyle kurduğu bağ, organizasyonun niteliği ve ortak kültürel değerlerimizi ne ölçüde görünür kıldığıyla ölçülmelidir. Festivalde karşılaştığım aksaklıklar, eksiklikler ve düşük katılım beni düşündürse de sinemanın halkları birbirine yaklaştıran gücüne olan inancımı değiştirmedi. Önemli olan, bu tür etkinlikleri yalnızca düzenlemek değil, onlara hep birlikte sahip çıkmaktır. Çünkü Türk dünyasının kültürel birliği, birbirimizin dilini, sanatını, edebiyatını ve tarihini tanımakla; ortak değerlerimizi yaşatmak için sorumluluk almakla güçlenecektir. Perdede anlatılan hikâyeler farklı coğrafyalara ait olsa da taşıdıkları duygular ortaktır. Yeter ki o hikâyeleri dinlemek, anlamak ve sahiplenmek için salonlarda da bir araya gelelim.