COP31 ZİRVESİ ve YEŞİL MUTABAKAT

Bugünlerde dünyanın kalbi, ülkemizin turizm cenneti Antalya’da atıyor. Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31), ülkemizin ev sahipliğinde, iklim krizlerinin önlenebilmesi ve yeşil dönüşüm süreçlerinin hız kesmeden hayatın tüm alanlarına yön vermesi hedefine yönelik olarak yoğun toplantı ve gündemle başlamıştır.

Bununla beraber, Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) bağlamında ülkemizin yeşil dönüşüm sürecine yön veren temel politika belgelerinden biri olan “Yeşil Mutabakat Eylem Planı”, 2053 Net Sıfır Emisyon Hedefi doğrultusunda güncel gelişmeler ve yeni öncelikler çerçevesinde güncellenerek 2026/12 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile 10 Kasım 2026 tarihli ve 33426 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Ülkemizin ev sahipliğinde Antalya'da hâlen devam eden Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) vesilesiyle yayımlanan güncellenmiş Eylem Planı, Türkiye'nin iklim değişikliğiyle mücadele ve sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşma kararlılığının yanı sıra, sanayimizin ve ihracatımızın uluslararası rekabet gücünün güçlendirilmesine yönelik önceliklerini de ortaya koyması bakımından önemlidir. Öyle ki, ülkemizin en büyük ticaret ortağı olan Avrupa Birliği tarafından hayata geçirilen Avrupa Yeşil Mutabakatı kapsamındaki gelişmeler doğrultusunda ilk kez 2021 yılında yayımlanan “Yeşil Mutabakat Eylem Planı”, kamu kurum ve kuruluşlarının koordinasyonunda, özel sektör ve ilgili tüm paydaşlarla yakın iş birliği içerisinde yürütülen çalışmalar için kapsamlı bir yol haritası oluşturmuş, aradan geçen dönemde uluslararası iklim ve ticaret politikalarında yaşanan gelişmeler, Avrupa Birliği mevzuatındaki değişiklikler ve ülkemizin yeni ihtiyaçları doğrultusunda güncellenmiştir.

Bu kapsamda, Yeşil Mutabakat Eylem Planı (2026–2030), 11 ana başlık, 41 hedef ve 142 eylemden oluşmaktadır. 2026/12 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi'nde de açıkça yer verildiği gibi yeni eylem planı karbon fiyatlandırması, sanayinin yeşil ve dijital dönüşümü, döngüsel ekonomi, sürdürülebilir enerji, ulaşım ve tarım ile yeşil finansmanın yanı sıra iklim değişikliğine uyum, adil geçiş, eğitimde yeşil dönüşüm ve uluslararası iş birlikleri gibi alanları da kapsayarak ülkemizin yeşil dönüşümüne bütüncül bir yaklaşım sunmaktadır.

Yine Sayın Cumhurbaşkanımızın Antalya’da Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) Liderler Zirvesi'nin açılışında yaptığı konuşmada vurguladıkları gibi, “Küresel ısınmadan biyolojik çeşitliliğin yok olmasına, doğal kaynakların ölçüsüz tüketiminden gıda güvenliğinin tehlikeye düşmesine, ekolojik tahribattan ani ve yıkıcı iklim hadiselerine ciddi sorunlarla yüzleşiyoruz. Yanan bir ormanın, kuruyan bir ırmağın, kirlenen bir denizin, kesilen bir ağacın gezegenin tamamının canını yaktığı…” bir ortamda başlayan COP31, insanlığın ortak geleceğinin oluşturulabilmesi ve gelecek kuşaklardan ödünç aldığımız doğal çevrenin en yaşanabilir biçimde geleceğe taşınabilmesi bakımından alınması gerekli ilave ortak somut tedbirleri gözden geçirmeye odaklanmıştır.

Bununla beraber, her ne kadar Cumhurbaşkanımız Liderler Zirvesi'nin açılışında yaptığı konuşmada, “…İnsanlık olarak evimizin tek bir çatısı vardır. O da gökyüzüdür. İnsanlık olarak evimizin tek bir bahçesi vardır. O da yeryüzüdür. Şunu da açık açık söylemek isterim ki bizim başka bir gökyüzümüz, başka bir yeryüzümüz, denizlerimiz, okyanuslarımız, ormanlarımız yoktur. Ancak bugün insanlık aşırı tüketim hırsının da etkisiyle belki de tarihinin en derin varoluş krizlerinden birini yaşıyor. Küresel ısınmadan biyolojik çeşitliliğin yok olmasına, doğal kaynakların ölçüsüz tüketiminden gıda güvenliğinin tehlikeye düşmesine, ekolojik tahribattan ani ve yıkıcı iklim hadiselerine ciddi sorunlarla yüzleşiyoruz. Yanan bir ormanın, kuruyan bir ırmağın, kirlenen bir denizin, kesilen bir ağacın gezegenin tamamının canını yaktığını hepimiz çok iyi biliyoruz. Akdeniz Havzası'ndan Afrika'ya, Asya'dan Pasifik'in küçük ada devletlerine kadar hiçbir ülke bundan azade değildir.” diyerek, hâlen mücadele etmek durumunda bulunduğumuz sorun ve sıkıntıların topyekûn sorumlulukların yerine getirilmesiyle bertaraf edilebileceğini belirtmekle beraber, insanlığın ortak mirası olan çevrenin korunup gelecek nesillere aktarılmasında uluslararası yoğun iş birliğine rağmen tam bir uyum olduğunu da söylemek mümkün değildir.

Öyle ki, gerçekte adil bir dönüşüm, fosil yakıtlardan uzaklaşırken bunun faturasının işçilere ya da belirli bölgelere çıkarılmamasını öngörmektedir. Örneğin, kömür madenlerinin kapanması ya da ağır sanayinin dönüşümü gibi süreçler milyonlarca insanın işini, gelirini ve ekonomisi bu faktörlere bağlı bölgelerde yaşam koşullarını doğrudan etkileyecektir. Bu çerçevede ülkeler uzun süredir emisyonları azaltırken sosyal maliyeti yönetecek daha güçlü bir uluslararası mekanizma talep etmektedirler.

Onun için insan haklarına ve geçiş süreçlerinden etkilenen işçiler, kadınlar, yerli halklar, engelli bireyler, göçmenler, gençler ve kayıt dışı ekonomide çalışanlar gibi kırılgan grupların bu sürece katılımları için ortak strateji ve politikalar benimsenip uygulanabilecek midir? Buradaki en önemli sorulardan birisi de iklim krizlerinin finansmanı konusunda uzlaşma sağlanabilecek midir?

Bilindiği üzere, iklim krizinin tarihsel olarak en büyük sorumluları ağırlıklı olarak sanayileşmiş ülkelerdir. Bunun yanında krizden en kötü etkilenen ülkeler ise günümüzde insanlık olarak baş etmeye odaklandığımız iklim krizlerinde sorumluluğu görece çok düşük olan gelişmekte olan ülkelerdir. Bu nedenle bugüne kadar yapılan çok sayıdaki BM müzakerelerinde gelişmiş ülkelerin, gelişmekte olan ülkelere iklim eylemleri için finansal destek sağlaması gerektiği kabul edilmiştir. Ancak uygulamada gelişmiş ülkelerin iklim krizinin finansmanına yeterli destek vermedikleri de bilinmektedir.

Bu bakımdan iklim krizlerine her anlamda bakış ve somut tedbirlerin alınarak yükümlülüklerin belirlenmesi hususunda gelişmekte olan ülkeler ve gelişmiş ülkeler arasındaki hâlen mevcut önemli görüş ayrılıkları COP31’de giderilebilecek midir, göreceğiz.

Öte yandan, COP31’in en önemli açmazlarından birisinin ülkelerin sera gazı salınımının azaltılması konusundaki yükümlülüklerini nasıl yerine getirecekleri, bu alanda almaları gereken tedbirleri uygulamaya nasıl sokacaklarıdır. Yine fosil yakıtlar konusu şüphesiz Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31)'in en çetrefilli ve yaşamsal sorun alanlarından birisidir.

Ülkeler küresel bir yol haritasında uzlaşma sağlayıp bunu uygulamaya sokabilecekler midir? Ülkeler arasındaki görüş ayrılıkları nasıl giderilebilecektir? Bunu COP31 toplantılarının sonucunda göreceğiz.

Bu arada iklim kriziyle mücadelede yenilenebilir enerjiye geçiş, temiz üretim teknolojileri ve çevre dostu ürünlerin geliştirilmesi kuşkusuz önemli. Ancak üzerinde yeterince durmadığımız bir başka konu da tüketimin sürekli artırılmasını hedefleyen pazarlama anlayışıdır. Bu anlayışta işletmeler daha az kaynak kullanarak üretim yapmaya çalışırken, aynı zamanda daha fazla tüketimi teşvik etmeyi sürdürmektedirler. Bu çelişkiyi sorgulamadan sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşabilir miyiz?

Öyle ki, pazarlama yalnızca talep yaratmak ve satışları artırmakla sınırlı kalmamalı; gerektiğinde gereksiz tüketimi azaltmayı, ürünlerin kullanım ömrünü uzatmayı ve kaynakların korunmasını da amaçlamalıdır. Şüphesiz, iklim kriziyle mücadelede artık yalnızca neyi, nasıl ürettiğimizi değil; ne kadar tüketimi teşvik ettiğimizi de sorgulamalıyız.

Gerçekte tüm bu soruların cevabını hâlen devam eden Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31)'in sonucunda bekleyip göreceğiz. Dileğimiz dünyanın gözünün çevrildiği Antalya’daki Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31)'in Sayın Cumhurbaşkanımızın Liderler Zirvesi'nin açılışında yaptığı konuşmada açıkça belirttiği gibi, “Dünya yaşanamaz bir yer olmadan, gelecek nesillere bırakacağımız en kıymetli miras daha temiz, daha yeşil ve daha adil bir dünya olacaktır…”.

Türkiye bu konudaki kararlılığını, yeşil dönüşüm sürecine yön veren temel politika belgelerinden biri olan “Yeşil Mutabakat Eylem Planı”nı kabul edip uygulamaya koyması ile diğer ülkelere öncü olmakta, insanlığın ortak geleceği için üzerine düşen görev ve sorumlulukları eksiksiz yerine getireceği taahhüdünü bir kez daha vurgulamaktadır.

Unutulmamalıdır ki gelecek nesillerden ödünç aldığımız, içinde yaşadığımız dünyayı daha yaşanabilir bir şekilde geleceğe taşımak, devletlerin ve toplumların yanında her bireyin sorumluluğudur.