SÖYLEDİKLERİMİZ KADAR YAŞADIKLARIMIZ DA BİZİ ANLATIR

İnsan, çoğu zaman başkalarının hayatına dair değerlendirmeler yaparken kendisini bu değerlendirmenin dışında tutar. Doğruyu anlatmak, yanlışları göstermek, insanlara öğüt vermek ve yol göstermek konusunda oldukça cömert davranırız. Ancak aynı ölçüde kendimize dönüp bakabiliyor muyuz? Başkalarından beklediğimiz davranışları kendi yaşamımızda ne kadar gösterebiliyoruz?

Aslında insan ilişkilerindeki en önemli sorunlardan biri, sözlerimiz ile davranışlarımız arasındaki tutarsızlıktır. Dürüstlükten söz ederken gerçeği çarpıtmak, hoşgörüyü savunurken farklı düşüncelere tahammül edememek, merhameti anlatırken başkasının acısına kayıtsız kalmak… Bu çelişkiler, insanın yalnızca başkalarıyla değil, kendi değerleriyle de çatışmasına neden olur.

Çünkü bir değeri benimsemek, yalnızca onu doğru kabul etmek değildir. O değeri zorlandığımız anlarda da koruyabilmektir. Örneğin sabırlı olmayı anlatmak kolaydır.Fakat öfkelendiğimizde sabırlı kalabilmek gerçek bir sınavdır. Adaleti savunmak kolaydır.Ancak çıkarlarımızla çatıştığında da adil davranabilmek karakterimizin ölçüsüdür.

Psikolojik açıdan değerlendirildiğinde, insanın kendi davranışlarıyla yüzleşmesi her zaman kolay değildir. Zihin, benlik algısını korumak için zaman zaman kişinin hatalarını görmezden gelmesine veya davranışlarını haklı gerekçelerle açıklamasına neden olabilir. Başkalarının yanlışlarını daha kolay fark ederken kendi eksikliklerimizi fark etmekte zorlanabiliriz. Bu nedenle öz farkındalık, kişisel gelişimin en önemli basamaklarından biridir.

Kendini tanımak, yalnızca güçlü yönlerini keşfetmek değildir. Kırıldığımızda nasıl davrandığımızı, eleştiri karşısında nasıl tepki verdiğimizi, gücümüzü başkalarına karşı nasıl kullandığımızı ve hatalarımızla nasıl yüzleştiğimizi de görebilmektir. İnsan ancak bu sorgulamayla kendi davranışlarının sorumluluğunu üstlenebilir.

Burada önemli bir ayrıntıyı da unutmamak gerekir. İnsanlara yol göstermek için kusursuz olmak gerekmez. Hatalarımızın bulunması, doğruyu savunamayacağımız anlamına gelmez. Ancak kendi eksikliklerimizi kabul etmeden başkalarının hayatını sürekli yargılamak, zamanla samimiyetimizi zedeler. Önemli olan hatasız görünmek değil, gelişmeye açık olabilmektir.

Toplum olarak da birbirimize verdiğimiz öğütlerden önce birbirimize nasıl davrandığımıza bakmalıyız. Çocuklara dürüstlüğü anlatırken onlara dürüst bir yaşam sunabiliyor muyuz? Gençlerden saygı beklerken onların düşüncelerini dinliyor muyuz? Aile içinde sevgi ve anlayıştan söz ederken farklılıklara ne kadar alan tanıyoruz? Çünkü değerler, yalnızca anlatılarak değil, yaşanarak öğrenilir ve kuşaktan kuşağa aktarılır.

Belki de bugün en çok ihtiyaç duyduğumuz şey, başkalarını düzeltme telaşından biraz uzaklaşıp kendimizi sorgulayabilmektir. Her insanın değiştirmesi gereken bir davranışı, geliştirmesi gereken bir yönü vardır.

Unutmayalım ki insanın gerçek değeri, ne kadar doğru konuştuğuyla değil, doğrularını ne ölçüde yaşayabildiğiyle ortaya çıkar. Sözlerimiz insanlara ulaşabilir ama davranışlarımız onlara kim olduğumuzu gösterir.

Öyleyse başkalarına nasıl bir insan olmaları gerektiğini anlatmadan önce, kendi hayatımızda nasıl bir insan olduğumuza bakmalıyız. Çünkü en etkili öğüt, insanın kendi yaşamıyla verdiği örnektir.

Bir başka önemli nokta da insanın kendisini sürekli haklı görme eğilimidir. Bazen iyi niyetli olduğumuzu düşünerek başkalarını incitebilir, kendi doğrularımızı savunurken başkalarının gerçeklerini görmezden gelebiliriz. Oysa iyi niyet, davranışlarımızın başkaları üzerindeki etkisini ortadan kaldırmaz. Bir davranışın arkasındaki düşünce kadar, karşı tarafta bıraktığı iz de önemlidir. Bu nedenle insan, yalnızca ne yapmak istediğini değil, yaptıklarının nasıl bir sonuç doğurduğunu da değerlendirebilmelidir.

Üstelik insanın kendisiyle yüzleşmesi yalnızca bireysel bir gelişim meselesi değildir.Toplumsal yaşamın niteliğini de belirler. Çünkü güven, saygı ve dayanışma gibi değerler, insanların birbirlerine verdikleri sözlerden çok, bu sözleri ne kadar yerine getirdikleriyle güçlenir. Söylediğiyle yaptığı birbirini destekleyen insanlar, çevrelerinde güven duygusu oluşturur. Tutarlılık, insan ilişkilerinin görünmeyen ama en güçlü bağlarından biridir.

Bazen bir özür dilemek, uzun uzun nasihat etmekten daha değerlidir. Bir hatayı kabul etmek, haklı çıkmaya çalışmaktan daha büyük bir olgunluk göstergesidir. Karşımızdaki insanı dinlemek, ona doğruyu anlatmaya çalışmaktan çok daha iyileştirici olabilir. Çünkü gerçek iletişim, yalnızca konuşmayı değil, anlamayı ve gerektiğinde kendi düşüncelerimizi yeniden değerlendirmeyi de gerektirir.

İnsanın kendisine yönelteceği en değerli eleştiri, başkalarının gözünde nasıl göründüğüyle değil, kendi vicdanında nasıl bir yer edindiğiyle ilgilidir. Kimsenin görmediği yerde nasıl davrandığımız, çıkarlarımız söz konusu olduğunda hangi değerlerden vazgeçtiğimiz ve gücümüzü nasıl kullandığımız karakterimizin gerçek göstergeleridir. İnsan, başkalarına karşı sergilediği davranışlarla olduğu kadar, kimsenin denetlemediği anlarda verdiği kararlarla da kendisini ortaya koyar.