Sarımsağın faydaları: Allisin nedir, çiğ mi pişmiş mi tüketilmeli?

Sarımsağın kendine özgü kokusu ve etkileri, ezildiği anda oluşan allisinden gelir. Sarımsağı nasıl tüketmek gerektiğini ve kimlerin dikkatli olması gerektiğini anlattık.

Sarımsağın etkilerinin önemli kısmı, diş ezildiğinde ya da doğrandığında oluşan allisin ve ondan türeyen kükürtlü bileşiklerle ilişkilendirilir. Bazı araştırmalar düzenli sarımsak tüketiminin ya da sarımsak takviyelerinin tansiyon ve kolesterol değerlerinde ılımlı düşüşlerle ilişkili olabileceğine işaret ediyor; ancak sonuçlar çalışmadan çalışmaya değişiyor. Sarımsak sağlıklı bir beslenmenin lezzetli bir parçası olabilir, fakat bir ilaç gibi görülmemelidir.

Allisin nedir, nasıl oluşur?

Bütün bir sarımsak dişinde allisin bulunmaz. Dişte alliin adlı bir bileşen ve ondan ayrı bölmelerde duran alliinaz enzimi vardır. Sarımsak ezildiğinde, doğrandığında ya da çiğnendiğinde hücreler parçalanır, enzim alliinle buluşur ve allisin oluşur. Sarımsağın keskin kokusu da bu tepkimenin sonucudur. Allisin kararsız bir bileşiktir; kısa sürede başka kükürtlü bileşiklere dönüşür.

Sarımsak çiğ mi, pişmiş mi tüketilmeli?

Alliinaz enzimi ısıya duyarlıdır; bütün sarımsak doğrudan yüksek ısıya maruz kaldığında enzim büyük ölçüde etkisizleşir ve allisin oluşumu azalır. Bu nedenle yaygın bir öneri, sarımsağı ezip ya da doğrayıp pişirmeden önce yaklaşık 10 dakika bekletmektir; böylece enzim çalışmaya fırsat bulur. Çiğ sarımsak bu bileşenler açısından en zengin hâldir; ancak mide hassasiyeti olanlar için pişmiş sarımsak daha kolay tolere edilebilir. Pişmiş sarımsak da farklı kükürtlü bileşikler ve lezzet açısından değerini korur.

Sarımsak tansiyon ve kolesterol için ne kadar etkili?

Sarımsak ve sarımsak takviyeleriyle yapılan çalışmaların derlemeleri, yüksek tansiyonu olan kişilerde kan basıncında küçük düzeyde düşüşler bildiriyor. Kolesterol üzerine sonuçlar ise daha tutarsız; bazı çalışmalar sınırlı bir etki gösterirken bazıları anlamlı fark bulmamış. Kullanılan ürünler (çiğ sarımsak, toz, yaşlandırılmış sarımsak ekstresi, yağ) birbirinden çok farklı olduğundan sonuçları genellemek zordur. Tansiyon ya da kolesterol ilacı kullanan biri, sarımsağa güvenip ilacını bırakmamalıdır.

Günde ne kadar sarımsak tüketilebilir?

Sarımsak için resmî bir günlük tüketim önerisi bulunmuyor. Yemeklerde kullanılan olağan miktarlar, örneğin günde bir-iki diş, çoğu yetişkin tarafından iyi tolere edilir. Daha yüksek miktarlar ağız kokusu, vücut kokusu, mide yanması, gaz ve ishal gibi şikâyetlere yol açabilir.

Kimler sarımsak konusunda dikkatli olmalı?

• Kan sulandırıcı kullananlar ve ameliyat olacaklar: Sarımsak, özellikle takviye hâlinde, kanama eğilimini artırabilir. Varfarin gibi ilaç kullananlar ve planlı ameliyatı olanlar hekime bilgi vermeli.
• Bazı HIV ilaçlarını kullananlar: Sarımsak takviyelerinin sakinavir adlı ilacın kandaki düzeyini düşürdüğü gösterilmiştir.
• Reflü ve mide hassasiyeti olanlar: Çiğ sarımsak şikâyetleri belirgin biçimde artırabilir.
• Gebeler ve emzirenler: Yemeklerdeki miktarlar güvenli kabul edilir; ancak yüksek dozlu takviyeler bu dönemde yeterli güvenlik verisi olmadığından önerilmez. Sarımsak anne sütünün kokusunu değiştirebilir.
• Cilde uygulama yapanlar: Çiğ sarımsağın uzun süre cilde temas ettirilmesi kimyasal yanığa yol açabilir; siğil veya sivilce için cilde sarımsak bağlamak önerilmez.

Sıkça sorulan sorular

Aç karnına sarımsak yemek faydalı mı?

Aç karnına tüketmenin ek bir fayda sağladığını gösteren güvenilir kanıt yok. Üstelik aç karnına çiğ sarımsak mide yanması ve bulantı riskini artırır.

Sarımsak kokusu nasıl azaltılır?

Sarımsaklı yemekten sonra çiğ elma, marul veya taze nane yemenin ağızdaki kokuyu azaltabildiği laboratuvar ölçümleriyle gösterilmiştir. Bol su içmek ve diş ile dil temizliği de yardımcı olur.

Sarımsak antibiyotik yerine geçer mi?

Hayır. Allisinin laboratuvar ortamında bazı mikroplara etkili olması, sarımsağın enfeksiyon tedavisinde antibiyotiğin yerini tutabileceği anlamına gelmez.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; hekime danışmadan tedavi amaçlı kullanılmamalıdır.

İlgili HaberÇörek otu ve çörek otu yağı: Gelenekten bilimsel araştırmalara