Çin’in Avrasya Hesabı ve Türk Dünyasının Stratejik Cevabı

Giriş: 13 Kasım 2026 09:00163 okunma24 dk okuma

Paylaş

Sesli Dinle

Okuma hızı

Bu ses, tarayıcınızın konuşma sentezi ile üretilir; insan sesi değildir. Sesin niteliği cihazınıza göre değişir.

Çin’in yayılmacı politikaları karşısında Türk Devletleri Teşkilatı’nın güçlenmesi hayati önem taşıyor. Ankara’dan Türkistan’a ortak gelecek, siyasi dayanışma ve ortak savunma iradesiyle güvence kazanabilir.

Küresel sistem, yüzyılda bir görülebilecek sarsıcı bir eksen kaymasına ve çok kutuplu bir kaos dönemine sahne oluyor. Batı merkezli hegemonik yapıların zayıfladığı sürece, tarihe tanıklık ediyoruz.

Orta Doğu ve Doğu Avrupa’daki vekâlet savaşlarının küresel bir nükleer gerilime kapı araladığı bu kritik eşikte, Asya coğrafyasından yükselen yeni bir tehdit dalgası tüm insanlığın geleceğini tehdit etme kapasitesine sahip.

Azerbaycanlı dostum araştırmacı-yazar ve stratejist Behruz Farukoğlu’nun analizlerinde de sıkça vurguladığı üzere, Çin Halk Cumhuriyeti’nin siyasi, ekonomik ve askerî boyutlarıyla icra ettiği istilacı ve yayılmacı strateji, sadece bölgesel değil, küresel bir felaketin habercisi.

Türk Dünyasının stratejik dayanağı Türk Devletleri Teşkilatı

Bu kuşatıcı tehdit karşısında Türkiye merkezli Türk Devletleri Teşkilatı’nın (TDT) kurumsal ve stratejik mevcudiyeti, Türk dünyası için hayati bir kalkan ve ortak geleceğin güvencesi olarak öne çıkıyor.

Bu kuşatıcı tehdit karşısında, sekretaryası İstanbul’da bulunan Türk Devletleri Teşkilatı’nın (TDT) kurumsal ve stratejik mevcudiyeti, Türk dünyasının dayanışmasını güçlendiren jeopolitik bir imkân.

Temelleri 3 Ekim 2009 tarihli Nahçıvan Anlaşması’yla atılan teşkilat; Türk devletleri arasında karşılıklı güveni ve siyasi dayanışmayı geliştirmeyi, kapsamlı iş birliğini derinleştirmeyi, bölgesel ve küresel barış ile istikrara katkı sağlamayı amaçlıyor.

Siyasi eşgüdümden ticaret ve yatırıma, ulaştırma bağlantılarından enerjiye, dijital dönüşümden eğitim ve kültüre uzanan faaliyetler, ortak tarih ve kardeşlik bağlarıyla somut iş birliğine dönüşüyor.

Üye ülkelerin egemenliğine, toprak bütünlüğüne ve eşitliğine dayanan bu kurumsal zemin, birlikte hareket etme kapasitesini artırıyor. Bu çerçevede TDT’nin, Türk dünyasının dış baskılar karşısındaki dayanıklılığını güçlendirebilecek ve jeopolitik hareket alanını genişletebilecek stratejik bir dayanak olarak değerlendirilmesi mümkün.

Küresel hegemonya mücadelesi ve Çin’in artan yayılmacılığı

Batı merkezli küresel sistemin sarsılması, Pekin yönetimine ekonomik ve teknolojik imtiyazlarını jeopolitik bir silaha dönüştürme fırsatı sunduğu bir gerçek.

"Kuşak ve Yol" girişimleri kisvesi altında yürütülen borç tuzağı diplomasi, stratejik limanların ele geçirilmesi ve ham madde kaynaklarının kontrolü, Çin'in klasik askeri işgallerden farklı, modern ve sinsi bir istilacı strateji izlediğinin ispatı.

Behruz Farukoğlu’nun değerlendirmelerinde dikkat çektiği gibi, Çin’in bu küresel yayılmacılığı; sadece ekonomik bir pazar ele geçirme hamlesi değil, aynı zamanda uluslararası hukuku, yerel kültürleri ve bağımsız devletlerin egemenlik haklarını hiçe sayan emperyal bir tasarımdır.

Bu küresel rekabet ortamında, dünyanın dört bir yanında sürdürülen vekâlet savaşları (proksi savaşları), büyük güçlerin doğrudan çatışmadan kaçınarak etki alanlarını genişletme taktiğine dönüşmüştür.

Çin ise bu kaotik atmosferden istifade ederek ekonomik ağırlığını askeri ve stratejik bir baskı unsuruna çevirmekte, Orta Asya’dan Afrika’ya kadar uzanan geniş bir coğrafyayı kendi ekonomik yörüngesine sokmaya çalışmaktadır.

Çin’in kredi ve limanlarla genişleyen nüfuz haritası

Daha önce kaleme aldığım yazılarda, Çin’in küresel yayılmasını enerji ve ham madde ihtiyacı, borçlandırma ilişkileri ve stratejik liman yatırımları üzerinden değerlendirmiştim.

“Türkiye’nin Enerji Jeopolitiği ve Çin İstilasında Avrasya Balkanları!” başlıklı yazımda Pekin’in enerji güvenliği arayışının dış politikasını şekillendirdiğine; “Çin Halk Cumhuriyeti neden küresel müdahale gücü eksenli orduya ihtiyaç duyuyor?” başlıklı makalemde ise Kuşak ve Yol Girişimi çevresindeki borç tuzağı eleştirilerine dikkat çekmiştim.

“İngiliz diplomasisi, Arap Birliği üzerinden Körfez’i domine ediyor!” başlıklı yazımda da Çin’in Akdeniz limanlarındaki yatırımlarını, özellikle Pire üzerinden Avrupa’ya ulaşma stratejisini ele almıştım.

Bu değerlendirmelerin ortak noktasında, kredilerin ekonomik bağımlılığa, liman işletmelerinin stratejik nüfuza, enerji ve ham madde bağlantılarının ise siyasi pazarlık gücüne dönüşmesi riski bulunuyor.

Bu açıdan Kuşak ve Yol’u, ticari getirilerinin yanında ülkelerin bağımsız karar alma kapasitesi üzerindeki muhtemel etkileriyle değerlendirmek gerekiyor.

Pekin’in küresel güç arayışında deniz yolları ve kaynak mücadelesi

Dr. Kemal Uysal, ile yaptığımız söyleşide Çin’in devlet destekli şirketlerle Panama’da gerçekleştirdiği liman ve altyapı yatırımlarının Washington tarafından güvenlik riski olarak değerlendirildiğini belirtmişti.

Pekin’in “Kutup İpek Yolu” kapsamında Arktik’te yatırımlar ve diplomatik temaslarla nüfuz geliştirdiğini; alternatif ticaret güzergâhlarına ve bölgenin yeraltı kaynaklarına erişmeyi hedeflediğini vurgulamıştı. Ne kadar haklı olduğu anlaşılmoyor mu?

Uysal’a göre Kuşak ve Yol, Batı’ya altyapı alanında ciddi bir meydan okuma oluşturuyor; ancak Çin’in ekonomik büyümesi, tek başına küresel liderliği devralmasına yetmiyor.

Türk Dünyasının jeopolitik konumu ve TDT’nin hayati rolü

Çin’in bu çok boyutlu yayılmacılığı, doğrudan Türk dünyasının kalbi olan Orta Asya’yı ve dolayısıyla Türkiye’nin jeopolitik güvenliğini hedef almaktadır. Türkistan coğrafyası, hem zengin yeraltı kaynakları hem de Asya ile Avrupa’yı birbirine bağlayan jeostratejik koridorları itibarıyla Pekin’in hedef tahtasındadır.

İşte bu tarihsel dönemeçte, Türkiye’nin liderliğinde kurumsal bir cazibe merkezi haline gelen Türk Devletleri Teşkilatı (TDT), Türk dünyasını olası bir jeopolitik felaketten koruyacak en büyük güvencedir.

Sadihov’un analizlerinin merkezinde yer alan bu teze göre; dağınık ve yalnız kalmış Türk devletlerinin ekonomik, askeri ve siyasi entegrasyonu tamamlaması, dışarıdan gelebilecek her türlü emperyalist ve istilacı baskıya karşı caydırıcı bir sur oluşturmaktadır.

TDT, sadece kültürel bir birlik değil, aynı zamanda küresel güç merkezlerinin arasında ezilmeyi reddeden üçüncü bir jeopolitik kutup olma potansiyeli taşımaktadır.

Türkiye'nin savunma sanayiindeki öncü rolü, Azerbaycan'ın jeostratejik konumu ve Orta Asya'daki kardeş ülkelerin zengin kaynakları birleştiğinde, Çin'in tek taraflı yayılmacı politikalarına karşı dengeli ve güçlü bir irade ortaya çıkmaktadır.

Türk Dünyasının geleceği için ortak irade ve stratejik bütünleşme

Bugün küresel sistemin karşı karşıya bulunduğu krizler silsilesi, Türk milletine ve Türk devletlerine tarihî bir sorumluluk yüklüyor. Batı’nın hegemonik üstünlüğünün sorgulandığı, Çin’in ticaret, finansman ve altyapı yatırımları üzerinden nüfuzunu genişlettiği bu dönemde, Türk dünyasının kendi önceliklerini belirleyebilmesi giderek önem kazanıyor.

Büyük güçler arasındaki rekabetin edilgen unsuru olmamak için Türk Devletleri Teşkilatı’nın siyasi eşgüdümü ve ekonomik bütünleşmeyi hızlandırması gerekiyor.

Teşkilatın kuruluş amaçlarında yer alan karşılıklı güven, kapsamlı iş birliği ve bölgesel istikrar hedefleri; ticareti kolaylaştıran düzenlemeler, ortak yatırımlar, güçlü ulaştırma bağlantıları ve bilimsel iş birlikleriyle desteklenmeli.

Türk devletlerinin egemen eşitliğini esas alan bu yaklaşım, ortak kültürel bağları kalıcı bir dayanışma ve birlikte hareket etme kapasitesine dönüştürebilir.

Çin’in yayılmacı politikalarına ilişkin kaygılar karşısında Türkiye’nin öncülük ettiği, bütün üyelerin iradesiyle güçlenen bir Türk birliği; ekonomik ilişkilerde karşılıklılığı, finansmanda şeffaflığı ve stratejik altyapılarda millî denetimi öncelemeli.

Limanların, enerji tesislerinin, madenlerin ve dijital ağların geleceğini ilgilendiren anlaşmalar, kısa vadeli kaynak ihtiyacının ötesinde uzun vadeli bağımlılık riskleriyle birlikte değerlendirilmeli.

Orta Koridor’un geliştirilmesi, yatırım kaynaklarının çeşitlendirilmesi ve ortak teknoloji üretiminin desteklenmesi, Türk dünyasının dış baskılar karşısındaki hareket alanını genişletebilir.

Böyle bir bütünleşmenin gücü, Ankara’nın öncülüğünü ortak karar mekanizmalarıyla buluşturmasından doğacak. Kendi kaynakları, ulaşım hatları ve geleceği üzerinde daha fazla söz sahibi olan Türk dünyası da bölgesel barışa ve küresel dengeye daha güçlü katkı sunabilecek.

Türk Dünyasında ortak savunma iradesi ve Turan Ordusu

Türk dünyasının siyasi ve ekonomik yakınlaşmasının güvenlik alanında da karşılık bulması gerektiğine dikkat çektiğimi kıdemli okuyucu dostlarım bilir.

Şuşa Deklarasyonu üzerine yaptığım değerlendirmede Türkiye–Azerbaycan askerî ittifakını, gelecekte geliştirilebilecek “Turan Ordusu” düşüncesinin temeli olarak ele almıştım.

Kazakistan krizine ilişkin yazılarımda ise ortak tarih ve kardeşlik söyleminin, kriz zamanlarında etkili istişare ve dayanışma mekanizmalarıyla desteklenmesi ihtiyacını sorgulamıştım.

Bu çerçevede Turan Ordusu fikri; Türk devletlerinin egemenliğini ve toprak bütünlüğünü korumaya, dış baskılar karşısında dayanıklılığını artırmaya yönelik ortak savunma iradesi üzerinden değerlendirilmeli.

Böyle bir hedefin somutlaşması, ortak eğitim ve tatbikatlardan savunma sanayisi projelerine, askerî haberleşmeden lojistik uyuma kadar uzanan aşamalı bir iş birliğini gerektiriyor.

Türkiye–Azerbaycan arasındaki tecrübe, diğer Türk devletlerinin kendi tercihleri ve güvenlik yükümlülükleri doğrultusunda geliştirebileceği iş birliklerine örnek oluşturabilir.

Bununla birlikte, askerî statülü kolluk kuvvetleri arasında iş birliği amacıyla kurulan Avrasya Askerî Statülü Kolluk Kuvvetleri Teşkilatı-TAKM’yi birleşik komutaya sahip ortak bir orduya dönüştürmek mümkün.

Turan Ordusu düşüncesinin kalıcı bir karşılık bulması; kapsamı, karar mekanizmaları ve hukuki dayanakları üzerinde uzlaşılmış, üye devletlerin eşit iradesine dayanan bir güvenlik mimarisinin geliştirilmesine bağlı.

Avrasya’da kolluk iş birliğinin kurumsal zemini TAKM

Avrasya Askerî Statülü Kolluk Kuvvetleri Teşkilatı (TAKM), Türkiye, Azerbaycan, Kırgızistan ve Moğolistan’ın katılımıyla 25 Ocak 2013’te Bakü’de kuruldu.

Adını kurucu ülkelerin baş harflerinden alan teşkilat, askerî statülü kolluk kuvvetleri arasında bilgi ve tecrübe paylaşımını artırmayı, kurumsal ilişkileri ve mesleki dayanışmayı geliştirmeyi amaçlıyor.

Kuruluş açıklamasında hiçbir ülkeye veya kuruluşa karşı oluşturulmadığı, barışa ve insan odaklı çağdaş kolluk hizmetlerine katkı sağlamayı hedeflediği vurgulanıyor.

İlk dönem başkanlığı ile daimi sekretarya görevi Türkiye’ye verilen TAKM’nin sembolü, kurucu ülkelerin kültürlerinde ortak bir yere sahip olan at olarak belirlendi.

Bu yapıyı, birleşik bir ordudan ziyade jandarma ve benzeri kolluk kurumları arasındaki uluslararası iş birliğinin kurumsal zemini olarak değerlendirmek gerekiyor.

İlgili Kaynakça

https://turkicstates.org/tr

https://turkicfund.org/about-us/

ru.apa.az/news/275370

https://turkatav.org/ansiklopedi/takm

https://www.azernews.az/nation/49063.html

https://turkicstates.org/tr/turk-konseyi-hakkinda

https://ru.trend.az/azerbaijan/politics/2166709.html

https://vesti.kg/politika/itemlist/date/2013/1/31.html

https://www.mfa.gov.tr/turk-devletleri-teskilati.tr.mfa

askerihukuk.net/?DosNo=138&SyfNmb

turkyolu.org/dergi-arsivi/turk-yolu-dergisi-s…