Bir Cacık Çıkmayacak CICA’ya Ev Sahipliği Yapan Azerbaycan’a Soru: Türkiye’nin C-130 Şehitlerini Unuttuğu mu Sanılıyor?

16 Ekim 2026 18:32154 okunma24 dk okuma

Paylaş

Sesli Dinle

Okuma hızı

Bu ses, tarayıcınızın konuşma sentezi ile üretilir; insan sesi değildir. Sesin niteliği cihazınıza göre değişir.

Asya’da İşbirliği ve Güven Artırıcı Önlemler Konferansı’nın (CICA) Bakü’deki 7. Zirvesi, başörtüsü yasağı ile darbe iddialarının gölgesinde yapıldı.

Bilindiği gibi zirvenin temel amacı; Asya genelinde güvenlik, istikrar ve ekonomik iş birliğini artırmak.

Bu kapsamda Orta Koridor ve Kalkınma Yolu gibi bölgesel ulaştırma hatlarının yanı sıra Gazze’deki insani kriz ve yapay zekâ konularına ortak çözümler üretilmesi hedefleniyor.

Önemli ülkelerin başkanları katılmadı

CICA 7. Zirvesi aile fotoğrafı, 15 Ekim 2026, Bakü

Türkiye, Çin, Rusya, İran, Hindistan, Filistin, BAE ve Vietnam gibi ülkeler zirvede Devlet Başkanı düzeyinde değil; Özel Temsilci, Dışişleri Bakanı veya Cumhurbaşkanı Yardımcısı düzeyinde temsil edildiler. Türkiye adına toplantıya katılan Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ı temsil etmişti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın katılmama kararı; yoğun diplomasi trafiği ve bakanlar düzeyinde temsil tercihinin yanı sıra İsrail Cumhurbaşkanı'nın varlığı ve dönemsel diplomatik hassasiyetlerle ilişkilendirilmiştir.

Zirveye İsrail adına katılan Cumhurbaşkanı Isaac Herzog konuşmasına başladığı esnada, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan öncülüğündeki Türk heyeti ve 10’dan fazla ülkenin temsilcileri salonu terk ederek duruma tepki gösterdi.

İsrail’in CICA üyeliği ve Herzog’un ulaşımı

İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog Bakü'de uçaktan inerken

"İsrail, Asya’da İşbirliği ve Güven Artırıcı Önlemler Konferansı’nın (CICA) kurucu tam üyesi olduğu için ev sahibi Azerbaycan, örgüt protokolü gereğince İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog’a resmi davet iletti.

Ancak Türkiye’nin İsrail resmi uçaklarına hava sahasını kapatması üzerine Bakü, alternatif bir çözüm üreterek Herzog’u AZAL’a ait "Şuşa" isimli Boeing 787-8 tarifeli yolcu uçağıyla taşıdı.

Uluslararası sivil havacılık kuralları gereğince tarifeli uçuşlarda yolcu listesi bildirme zorunluluğu bulunmadığından uçuş, Türk hava sahası kullanılarak tamamlandı.

İsrail Cumhurbaşkanı’nın Bakü’de ağırlanması, hava sahası kısıtlamasının bu yöntemle aşılması ve salonda yaşanan diplomatik ayrışma, Türk kamuoyu ve sosyal medyada tepkilere yol açtı.

CICA’nın açmazı güven inşa etmek mi, bildiri üretmek mi?

CICA hakkındaki eleştirel değerlendirmeler, kuruluşun geniş coğrafi temsiline rağmen bu potansiyeli somut sonuçlara dönüştürmekte zorlandığı noktasında birleşiyor.

Mesela Hindistan Dünya İşleri Konseyinin (ICWA) Eylül 2026’daki uzman toplantısında, CICA’nın yeterince sahiplenilmediği, diğer bölgesel kuruluşlarla görev alanlarının örtüştüğü ve faaliyet gösterdiği alanlarda belirgin bir etki yaratamadığı vurgulandı.

Çinlilere göre beklentinin gerisinde

Benzer bir eleştiri, Çin’deki Şanghay Uluslararası Araştırmalar Enstitüsünden (SIIS) çok daha önce gelmişti. Nitekim SIIS başkanı Yang Jiemian, 2014 tarihli değerlendirmesinde, uzlaşmaya dayanan esnek yapısıyla CICA’nın başlangıçtaki beklentilerin gerisinde kaldığını ve savunduğu ilkeleri uygulamaya geçirme kapasitesinin yetersiz olduğunu belirtmişti.

Türkiye’de ANKASAM’ın Afganistan üzerine analizi de üyelerin ortak tehdidi kabul etmelerine rağmen çözüm önerilerini kendi ulusal çıkarlarına göre geliştirdiklerini gösteriyor. Bu kaynaklar birlikte değerlendirildiğinde temel sorun, aynı masada buluşmanın ortak hareket etme iradesine dönüşememesi olarak beliriyor.

İkinci tartışma, CICA’nın büyük güçlerin stratejik hesapları içindeki yeriyle ilgili. ABD merkezli Brookings’in 2020 tarihli analizi, Çin’in CICA’da açıkladığı güvenlik vizyonunu, Asya’daki Amerikan etkisini sınırlayan ve Pekin’in nüfuzunu artıran bir bölgesel düzen arayışı içinde değerlendiriyor.

İngiltere’de Royal United Services Institute for Defence and Security Studies/RUSI’nin incelemesi de CICA’da dile getirilen “Asya’nın güvenliğini Asyalıların sağlaması” anlayışının Batı öncülüğündeki ittifak sistemlerine yönelik itirazını öne çıkarıyor.

Buna karşılık Rusya’daki Valday Kulübünün 2019 tarihli değerlendirmesi, CICA’yı Rusya–Çin işbirliğinin ve Avrasya’daki çok taraflı yapılanmanın geliştirilebileceği bir platform olarak ele alıyor. Dolayısıyla eleştirilerin tek bir çizgide toplanmadığı söylenebilir. Bazı uzmanlar kurumsal etkisizliği, bazıları ise Çin’in bölgesel güç arayışını sorguluyor.

Andrew Korybko CICA hakkında ne diyor?

Olumlu değerlendirmelerde bulunanlar da var. Bunlardan biri de Moskova merkezli Amerikalı siyasi analist Andrew Korybko. Kendisinden CICA’ya dair bir değerlendirme istediğimde şu yanıtı verdi: "CICA’yı diyalog açısından faydalı bir platform olarak görüyorum; ancak ölçeğinin büyüklüğü kritik konularda anlamlı uzlaşılara varılmasını zorlaştırdığı için sınırları var. Dolayısıyla örgütün temel değeri, ülkelere dünyaya ve bölgesel meselelere bakış açıları hakkında birbirlerini bilgilendirme imkânı sunmasında yatıyor."

C-130 Faciasında şehit olan 20 askerimiz unutuldu mu sanıyorlar?

Unutulanlar, unutanları asla unutmaz. “Hafıza-i beşer nisyan ile maluldür.” İnsan hafızası unutkanlıkla kusurludur; en kısa ve net ifadeyle, unutkanlık insanlık hâlidir. Ancak şehitlerimizi hatırlamak ve hatıralarını yaşatmak, hepimizin vefa borcudur.

Bu borç, tüm şehitlerimiz gibi, 11 Kasım 2025’te Azerbaycan’ın Gence kentinden Türkiye’ye dönerken Gürcistan’ın Kaheti bölgesinde düşen Türk Hava Kuvvetlerine ait Lockheed C-130E Hercules askerî nakliye uçağında şehit olan 20 askerimiz için de geçerlidir.

Gence’den Türkiye’ye dönüş görevi

Millî Savunma Bakanlığının (MSB) açıklamasına göre uçak, personel ve malzeme taşımak amacıyla Kayseri’den Azerbaycan’ın Gence kentine gitmişti. Kayseri’deki 12’nci Hava Ulaştırma Ana Üs Komutanlığına bağlı, 68-1609 kuyruk numaralı ve TUAF 543 çağrı kodlu C-130E’nin dönüş görevi, Azerbaycan’ın Zafer Günü etkinliklerinde uçuş yapan Türk F-16’larının 10 kişilik bakım ekibini ve uçak bakım malzemelerini Türkiye’ye getirmekti.

Uçak, toplam 20 personelle Merzifon’daki 5’inci Ana Jet Üs Komutanlığına hareket etmişti. Ancak dönüş yolunda, Gürcistan’ın Azerbaycan sınırına yakın Kaheti bölgesinde düşmüş, uçaktaki 20 askerimiz şehit olmuştu.

Gence deyip geçmeyin

Gence, Türkiye açısından Nuri Paşa’nın 25 Mayıs 1918’de karargâhını kurduğu, Kafkas İslam Ordusu’nun teşkilatlanarak Bakü’nün kurtuluşuna uzanan mücadelesini yürüttüğü tarihî merkez.

Osmanlı ve Azerbaycan askerlerinin omuz omuza verdiği bu mücadele, Gence’yi Türk–Azerbaycan kardeşliğinin ve ortak fedakârlığın simgelerinden biri hâline getirdi.

Bu nedenle Gence’den Türkiye’ye dönerken şehit olan 20 askerimizin hatırası, şehrin ortak askerî tarihimizdeki yeriyle birleşerek daha derin bir anlam taşıyor.

C-130 faciasında Gence’de sabotaj iddiaları ve teknik bulgular

Uçağın dört motorunun aynı anda duman çıkardığı veya arızalandığı iddiası, kazaya ilişkin dış müdahale tartışmalarında öne çıkmıştı. Sosyal medyada ve bazı köşe yazılarında, uçağın havada vurulmasından ziyade Gence Havalimanı’nda bulunduğu sırada sabotaja uğramış veya kalkış öncesinde uçağa patlayıcı yerleştirilmiş olabileceği ileri sürülmüştü.

Ancak Millî Savunma Bakanlığının 9 Nisan 2026’da açıkladığı teknik inceleme bulguları bu iddiaları desteklememişti. İncelemelerde motor ve pervanelerin kaza anına kadar normal çalıştığı belirtildi.

Enkazda iç veya dış kaynaklı patlayıcı madde artığına rastlanmadığı bildirildi. Kuyruk konisinin gövdeden ayrılması sırasında uçuş veri kaydedicisinin güç ve veri kabloları kopmuş, kayıt bu nedenle sona ermişti.

Suikast ve sabotajlara neden kaza denilir

Jandarma Genel Komutanı Orgeneral Eşref Bitlis’in 17 Şubat 1993’te Ankara’dan Diyarbakır’a gitmek üzere havalandıktan kısa süre sonra düşen askerî uçakta şehit olması da “buzlanma ve pilotaj hatası” ile açıklanmıştı. Ancak bu açıklama, olayın çevresindeki suikast şüphelerini gidermeye yetmemişti. Suikast iddiaları ise yargı kararıyla kesinleşmemişti.

Teknik incelemede can salı tertibatı üzerinde durulmuştu

MSB’nin ön değerlendirmesinde, kanat üzerindeki can salı bölmesinden ayrılan kapak ve karbondioksit tüpünün arka gövde ile kuyruk bölümüne çarparak yapısal hasara yol açmış olabileceği belirtilmişti. İngiliz savunma yayını Janes de bu ihtimali, kazaya yol açmış olabilecek mekanizma olarak aktarmıştı.

Bununla birlikte, kamuoyuyla paylaşılan bu bulgular nihai kaza-kırım raporu niteliği taşımamıştı. Bakanlık, teknik ve metalurjik incelemelerin sürdüğünü, nihai raporun çalışmalar tamamlandıktan sonra açıklanacağını bildirmişti.

Doğu Perinçek'in İsrail iddiası ve kriminal rapor

Vatan Partisi Genel Başkanı Doğu Perinçek ve Türk Hava Kuvvetlerine ait C-130

Vatan Partisi Genel Başkanı Doğu Perinçek, Azerbaycan’dan Türkiye’ye dönerken düşen C-130 tipi askerî nakliye uçağının İsrail tarafından düşürüldüğünü ve buna ilişkin raporun gizlendiğini ileri sürmüştü.

Millî Savunma Bakanlığı ise bu iddiaları kamuoyunu yanıltmaya yönelik dezenformasyon olarak nitelendirmiş, suç duyurusunda bulunulduğunu ve yasal işlem başlatıldığını açıklamıştı.

Benim yorumum, Türk devlet yetkililerinin failin kimliğinin bilindiği mesajını, Vatan Partisi Genel Başkanı Doğu Perinçek’in açıklamaları üzerinden kamuoyuna iletmek istemiş olabilecekleri yönündedir.

Anadolu Ajansının 3 Nisan 2026’da aktardığı Jandarma kriminal raporunda, enkazda mühimmat isabeti, şarapnel, patlayıcı düzeneği veya şüpheli kimyasal madde izine rastlanmadığı bildirilmişti.

Kazanın kesin nedenini belirleyecek nihai rapordan ayrı olan bu kriminal inceleme, patlama ve mühimmat izlerine ilişkin bulguları ortaya koymuştu. İsrail bağlantısını veya Gence’de kalkış öncesinde sabotaj yapıldığını doğrulayan bir tanık anlatımı, güvenlik kaydı ya da adli bulgu ise kamuoyuna sunulmamıştı.

Uçak ve şehitlerimiz unutuldu mu?

Türkiye–Azerbaycan arasındaki yakın askerî işbirliği bağlamında dikkat çeken bu facia, uçağın sınır bölgesinde düşmesi nedeniyle güvenlik, hava trafiğinin izlenmesi ve uluslararası koordinasyon bakımından da soru işaretleri doğurdu.

Bu facianın müşterek failleri, suç ortakları, uçağın düşmesi ve/veya düşürülmesini, uçmağa varıp yüce Tanrıya ulaşan şehitlerimiz unutuldu mu sanıyorlar?