UYKU BOZUKLUĞU ALZHEIMER HASTALIĞINI ETKİLER Mİ?

Beynin Gece Boyunca Süren Temizlik ve Bellek Faaliyetleri

Yazar: Dr. Bestami Gündüz

İnsan yaşlandıkça zaman zaman unutkanlık yaşayabilir. Anahtarını nereye koyduğunu hatırlayamamak, bir ismi anımsamakta zorlanmak veya odaya neden girdiğini unutmak birçok kişinin karşılaştığı durumlardır.

Ancak her unutkanlık Alzheimer hastalığı değildir.

Alzheimer, beynin bellek ve diğer bilişsel işlevlerini zaman içerisinde etkileyen ilerleyici bir nörodejeneratif hastalıktır.

Son yıllarda bilim insanlarının üzerinde önemle durduğu konulardan biri de uyku ile Alzheimer hastalığı arasındaki ilişkidir.

Beynin Kendine Özgü Atık Uzaklaştırma Sistemi

Beynimizde hücreler arası sıvı hareketleriyle ilişkili, glenfatik sistem olarak adlandırılan bir temizlenme mekanizması tanımlanmıştır.

Özellikle hayvan çalışmalarında, uyku sırasında beyin dokusundaki bazı metabolik atıkların uzaklaştırılmasının arttığı gösterilmiştir.

Alzheimer hastalığıyla ilişkili proteinlerden biri beta-amiloiddir. Bir diğeri ise anormal değişikliklere uğramış tau proteinidir.

Uyku ve bu proteinlerin metabolizması arasında ilişkiler bulunduğunu gösteren araştırmalar vardır.

Ancak beynin her gece bütün zararlı proteinlerden tamamen temizlendiğini söylemek doğru değildir. İnsanlarda glenfatik sistemin işleyişi ve Alzheimer üzerindeki etkileri hâlen araştırılmaktadır.

Uykusuzluk Alzheimer'a Neden Olur mu?

Bazı uzun süreli gözlemsel araştırmalarda, yetersiz veya bozulmuş uyku ile ilerleyen yıllarda demans gelişme riski arasında ilişki bulunmuştur.

Fakat ilişki bulunması, doğrudan neden-sonuç ilişkisi kurmak için yeterli değildir.

Üstelik Alzheimer hastalığının erken dönemindeki beyin değişiklikleri de uyku düzenini bozabilir.

Yani uyku bozukluğu hem riskle ilişkili bir durum hem de hastalığın erken belirtilerinden biri olabilir.

Unutkanlıkta Uyku Mutlaka Sorgulanmalı

Unutkanlık şikâyetiyle başvuran bir kişide uyku süresi, horlama, gece nefes durması, gündüz uykululuğu ve kullanılan ilaçlar değerlendirilmelidir.

Özellikle uyku apnesi gibi tedavi edilebilir bozuklukların belirlenmesi önemlidir.

Düzenli uyku, fiziksel aktivite, damar sağlığının korunması ve sosyal-zihinsel etkinlikler sağlıklı beyin yaşlanmasını destekleyebilir.

Ancak iyi uyumanın Alzheimer hastalığını kesin olarak önlediği söylenemez.

Beynimizi korumak için yalnızca gündüz öğrendiklerimize değil, gece nasıl uyuduğumuza da dikkat etmeliyiz.

Dr. Bestami Gündüz
Yazar Gazetesi – Sağlık ve Bilim