Saatlerce çalışıp az hatırlıyorsanız: Kalıcı öğrenme sağlayan ders çalışma teknikleri

Defalarca okumak ve altını çizmek öğrenildiği hissi verse de bilgi kısa sürede unutulabiliyor. Eğitim psikolojisinde etkisi en iyi bilinen çalışma tekniklerini ve bunların günlük plana nasıl yerleştirileceğini derledik.

Verimli ders çalışmanın temeli, bilgiyi tekrar tekrar okumak yerine zihinden geri çağırmaya çalışmak ve çalışmayı zamana yaymaktır. Kendini test etme (aktif hatırlama), aralıklı tekrar ve farklı konu ya da soru türlerini karışık çalışma, eğitim psikolojisi araştırmalarında etkisi en tutarlı biçimde gösterilen yöntemler arasındadır. Bunlara yeterli uyku, dikkat dağıtıcılardan arındırılmış bir ortam ve net hedefler eklendiğinde aynı sürede çok daha kalıcı öğrenme sağlanır.

Neden okuduğumuzu çabuk unutuyoruz?

Bir metni ikinci, üçüncü kez okumak tanıdık gelir ve bu tanıdıklık "biliyorum" hissi yaratır. Oysa sınavda istenen, bilgiyi tanımak değil hatırlamaktır. Altını çizmek, renkli kalemle işaretlemek ya da özeti kelimesi kelimesine deftere geçirmek de çoğu zaman pasif kalır; zihin bilgiyi işlemek için yeterince çaba harcamaz. Kalıcı öğrenme ise zahmetli gelen ama beyni zorlayan yöntemlerle oluşur.

Aktif hatırlama nasıl yapılır?

Aktif hatırlama, kitabı kapatıp öğrendiklerini kendi kendine anlatmaya, yazmaya ya da soru çözerek ortaya koymaya dayanır. Uygulamak için şu yollar kullanılabilir:

• Bir bölümü okuduktan sonra kitabı kapatın ve aklınızda kalanları boş bir kâğıda yazın. Ardından kitapla karşılaştırıp eksikleri işaretleyin.
• Konunun ana kavramlarını soru kartlarına dönüştürün; ön yüze soru, arka yüze cevap yazın.
• Konu anlatımının hemen ardından o konuyla ilgili test ya da açık uçlu sorular çözün.
• Konuyu hiç bilmeyen birine anlatıyormuş gibi sade bir dille açıklayın. Takıldığınız yerler, tam anlamadığınız yerlerdir. Bu yaklaşım Feynman tekniği olarak da bilinir.

Aralıklı tekrar ve karışık çalışma ne işe yarar?

Aynı konuyu tek oturumda saatlerce çalışmak yerine birkaç güne yayılmış kısa tekrarlar yapmak, bilginin uzun süreli bellekte daha sağlam yer etmesini sağlar. Sınavdan önceki gece her şeyi bir arada çalışmak kısa vadede işe yarar gibi görünse de bilgi çabuk kaybolur.

Karışık çalışma (interleaving) ise tek tip soruyu art arda çözmek yerine farklı türleri bir arada çalışmaktır. Örneğin matematikte yalnızca türev sorusu çözmek yerine türev, integral ve limit sorularını karıştırmak, öğrencinin hangi yöntemi ne zaman kullanacağını ayırt etmeyi öğrenmesini sağlar. Başta daha zor gelir; bu zorluk öğrenmenin bir parçasıdır.

Çalışma ortamı nasıl düzenlenmeli?

• Telefonu uzaklaştırın: Sessizde bile masada duran telefon dikkati böler. Başka bir odada ya da çantada tutmak daha etkilidir.
• Tek iş yapın: Arka planda dizi açıkken ya da mesajlaşırken çalışmak, hem süreyi uzatır hem de kalıcılığı azaltır.
• Masayı sadeleştirin: Yalnızca o oturumda gereken kitap ve defter masada olsun.
• Molaları planlayın: Belirli sürelerle çalışıp kısa molalar vermek dikkati korur. Pomodoro gibi zaman yönetimi yöntemleri bu konuda yardımcı olur.

Günlük çalışma planı nasıl hazırlanır?

1. Haftanın sınav, ödev ve okul programını çıkarın.
2. Her oturum için "tarih çalışacağım" gibi belirsiz değil, "Osmanlı kuruluş dönemi bölümünü bitirip 20 soru çözeceğim" gibi somut bir hedef yazın.
3. Yeni konuların yanına önceki günlerin kısa tekrarlarını ekleyin.
4. Zorlandığınız dersleri zihninizin en dinç olduğu saatlere yerleştirin.
5. Günün sonunda neyin tamamlandığını işaretleyin ve ertesi günün planını buna göre güncelleyin.

Uyku ve beslenme öğrenmeyi etkiler mi?

Uyku, gün içinde öğrenilen bilgilerin pekişmesinde önemli rol oynar. Gece geç saatlere kadar çalışıp uykudan kısmak, ertesi gün hem dikkati hem de hatırlamayı olumsuz etkiler. Düzenli öğünler, yeterli su ve gün içinde kısa bir yürüyüş bile çalışma verimini destekler.

Sıkça sorulan sorular

Günde kaç saat ders çalışılmalı?

Herkes için geçerli tek bir süre yoktur. Odaklanılmış ve aktif yöntemlerle geçen kısa bir süre, dikkatin dağınık olduğu uzun saatlerden daha verimlidir.

Özet çıkarmak işe yarar mı?

Kendi cümlelerinizle, kitaba bakmadan çıkarılan özet aktif hatırlamaya dönüşür ve faydalıdır. Kitabı kelimesi kelimesine kopyalamak ise çoğu zaman pasif kalır.

Müzik dinleyerek ders çalışılır mı?

Kişiden kişiye değişir. Sözlü şarkılar okuma ve yazma gerektiren çalışmalarda dikkati daha çok dağıtabilir; sözsüz ve düşük sesli müzik bazı kişilere daha uygun gelir.

Sabah mı akşam mı çalışmak daha iyi?

Kişinin kendi enerji düzenine bağlıdır. Önemli olan zor konuları en dinç olunan saatlere yerleştirmek ve uyku düzenini bozmamaktır.

İlgili HaberPomodoro tekniği nedir? 25 dakikalık çalışma aralığı herkese uyar mı?