Mutfak atıklarından toprağa: Evde kompost nasıl yapılır?

Sebze kabukları, kahve telvesi ve kuru yapraklar doğru dengede karıştırıldığında birkaç ay içinde besleyici bir toprak düzenleyiciye dönüşür. Bahçede, balkonda ve küçük evlerde kompost yapmanın yolları.

Evde kompost yapmak için sebze-meyve kabukları gibi azot bakımından zengin "yeşil" atıklar ile kuru yaprak, karton ve saman gibi karbon bakımından zengin "kahverengi" malzemeler bir kap ya da yığın içinde katman katman karıştırılır, sıkılmış sünger nemliliğinde tutulur ve ara sıra havalandırılır. Mikroorganizmalar bu karışımı birkaç ay ile bir yıl arasında koyu renkli, toprak kokulu komposta dönüştürür. Et, süt ürünleri ve yağlı yemek artıkları ise koku ve haşere sorununa yol açtığı için eklenmez.

Kompost nedir, neden yapılır?

Kompost, organik atıkların oksijenli ortamda bakteri, mantar ve solucanlar gibi canlılar tarafından ayrıştırılmasıyla oluşan humus benzeri bir maddedir. Toprağa karıştırıldığında yapısını iyileştirir, su tutma kapasitesini artırır ve bitkilere yavaş yavaş besin sağlar. Mutfak atıklarının çöpe gitmemesi, hem ev çöpünün hacmini hem de çöp depolama alanlarında oluşan gaz ve sızıntı suyunu azaltır.

Komposta neler atılır, neler atılmaz?

Yumurta kabukları ezilerek eklenebilir; yavaş ayrışır ama zararı yoktur. Narenciye kabukları ve soğan küçük miktarlarda sorun yaratmaz, solucan kompostunda ise sınırlı tutulmalıdır.

Bahçede kompost adım adım nasıl yapılır?

1. Gölge ya da yarı gölge, su birikmeyen bir köşe seçin. Hazır kompost kutusu ya da tahta çıtalardan yapılmış bir kasa kullanılabilir.
2. En alta hava dolaşımını sağlamak için kırılmış ince dallar serin.
3. Yeşil ve kahverengi malzemeleri katmanlar hâlinde ekleyin. Hacim olarak kahverengi malzemenin daha fazla olması, kokuyu ve aşırı ıslaklığı önler.
4. Atıkları ne kadar küçük parçalara ayırırsanız ayrışma o kadar hızlanır.
5. Yığını sıkılmış bir sünger kadar nemli tutun; kururursa su serpin, çok ıslaksa kuru yaprak ya da karton ekleyin.
6. Bir iki haftada bir yaba ya da küreği yığının içine daldırıp karıştırarak havalandırın.
7. Alt kısımda koyu, ufalanan ve orman toprağı gibi kokan malzeme oluştuğunda kompost kullanıma hazırdır.

Apartmanda ve balkonda kompost yapılır mı?

Bahçesi olmayanlar için iki yaygın seçenek vardır. Solucan kompostu (vermikompost), kırmızı kompost solucanlarının kapalı bir kutuda mutfak atıklarını işlemesine dayanır; doğru kurulduğunda kokusuzdur ve balkonda, hatta mutfakta tutulabilir. Bokashi ise atıkların özel mikroorganizmalı kepekle hava almayan bir kovada fermente edilmesidir; bu yöntemde fermente edilen ürün sonradan toprağa gömülerek ayrışmasını tamamlar.

Kompost kokarsa ne yapılmalı?

• Çürük yumurta ya da lağım kokusu: Yığın çok ıslak ve havasızdır. Kuru yaprak, yırtılmış karton ekleyip karıştırın.
• Amonyak kokusu: Yeşil malzeme fazladır. Kahverengi malzeme oranını artırın.
• Sinek ve haşere: Taze mutfak atıklarını yığının içine gömün ve üzerini kahverengi malzemeyle örtün.
• Hiç ısınmıyor ve ayrışmıyor: Yığın çok kuru ya da çok küçük olabilir. Nem ve yeşil malzeme ekleyin.

Sıkça sorulan sorular

Kompost kaç ayda olur?

Malzemeye, sıcaklığa ve ne sıklıkla karıştırıldığına göre değişir. Düzenli bakımlı bir yığın birkaç ayda, kendi hâline bırakılan bir yığın ise bir yıl ya da daha uzun sürede olgunlaşır.

Kompost için solucan şart mı?

Hayır. Bahçe kompostunda ayrışmayı çoğunlukla mikroorganizmalar yapar. Solucanlar özellikle kutu içinde yapılan vermikompost yönteminde kullanılır.

Ekmek ve pilav komposta atılır mı?

Küçük miktarlarda sorun olmaz ama hayvanları ve küfü çekebilir. Yığının içine gömülmeleri gerekir.

Olgun kompost nasıl kullanılır?

Saksı toprağına karıştırılabilir, bahçede bitki diplerine ince bir tabaka olarak serilebilir ya da çim alanlarına serpiştirilebilir.

İlgili HaberFaturaya da yansıyan alışkanlıklar: Evde su tasarrufu nasıl yapılır?