Sera etkisi nedir? Dünya'yı yaşanabilir kılan süreç neden sorun oldu?

Sera etkisi, aslında Dünya'nın donmasını engelleyen doğal bir süreç. Sorun, insan faaliyetleriyle bu etkinin güçlenmesi. Sera gazlarını ve sürecin nasıl işlediğini adım adım anlattık.

Sera etkisi, Güneş'ten gelen enerjiyle ısınan yeryüzünün yaydığı ısının bir kısmının atmosferdeki bazı gazlar tarafından tutulması ve Dünya'nın yüzeyinin daha sıcak kalmasıdır. Bu doğal süreç olmasaydı Dünya'nın ortalama yüzey sıcaklığı donma noktasının oldukça altında, yaklaşık -18 °C civarında olurdu; sera etkisi sayesinde bu ortalama yaklaşık 15 °C'dir. Sorun, insan faaliyetlerinin atmosferdeki sera gazı miktarını artırarak bu etkiyi güçlendirmesi ve küresel ısınmaya yol açmasıdır.

Sera etkisi nasıl oluşur?

1. Güneş ışınlarının büyük bölümü atmosferden geçerek kara ve denizlere ulaşır.
2. Işınların bir kısmı bulutlar, buzullar ve açık renkli yüzeyler tarafından uzaya geri yansıtılır; kalan kısmı yüzey tarafından emilir ve yeryüzünü ısıtır.
3. Isınan yüzey, enerjiyi kızılötesi ışınım (ısı) olarak geri yayar.
4. Atmosferdeki sera gazları bu kızılötesi ışınımı emer ve her yöne, bir kısmını da tekrar yeryüzüne doğru yayar.
5. Böylece ısının uzaya kaçışı yavaşlar ve yüzey, sera gazları olmasaydı olacağından daha sıcak kalır.

Sera gazları nelerdir?

Gazların ısı tutma güçleri ve atmosferde kalma süreleri farklıdır. Metan, karbondioksitten çok daha güçlü bir ısı tutucudur ama atmosferde daha kısa kalır. Karbondioksit ise yüzyıllar boyunca etkisini sürdürebildiği için en büyük toplam etkiye sahip insan kaynaklı sera gazıdır.

Sera etkisi neden "sera" diye adlandırılır?

İsim, camla kaplı seraların içinin dışarıdan daha sıcak olmasına benzetmeden gelir. Benzetme tam olarak doğru değildir: Seralar daha çok ısınan havanın dışarı çıkmasını, yani hava akımını engelleyerek ısınır. Atmosfer ise ısıyı ışınımı emip geri yayarak tutar. Yine de "battaniye" benzetmesiyle birlikte kavramı anlatmanın en yaygın yolu olarak kullanılır.

Doğal sera etkisi ile güçlenen sera etkisi arasındaki fark nedir?

Doğal sera etkisi milyonlarca yıldır var olan ve yaşamı mümkün kılan bir dengedir. Sanayi Devrimi'nden bu yana fosil yakıtların yoğun kullanımı ve ormanların azalması, atmosferdeki karbondioksit yoğunluğunu belirgin biçimde artırdı. Bu ek gazlar, daha fazla ısının tutulmasına yol açarak gezegenin enerji dengesini bozuyor. Bilim insanlarının "güçlenmiş" ya da "insan kaynaklı" sera etkisi dediği budur ve küresel ısınmanın temel nedeni olarak kabul edilir.

Sera etkisini sınırlamak için ne yapılabilir?

• Elektrik üretiminde fosil yakıtlar yerine yenilenebilir kaynaklara geçmek
• Binalarda, sanayide ve ulaşımda enerji verimliliğini artırmak
• Ormanları korumak ve bozulmuş alanları yeniden ağaçlandırmak
• Çöp depolama alanlarındaki metanı toplamak, organik atıkları ayrı işlemek
• Tarımda gübre kullanımını verimli hâle getirmek

Sıkça sorulan sorular

Ozon tabakasındaki incelme sera etkisine mi yol açar?

Hayır, ikisi farklı sorunlardır. Ozon tabakası, Güneş'in zararlı morötesi ışınlarını süzer. Ozonu incelten bazı gazlar aynı zamanda sera gazı olsa da ozon deliği sera etkisinin nedeni değildir.

Sera etkisi olmasaydı ne olurdu?

Dünya'nın ortalama yüzey sıcaklığı donma noktasının çok altında olur, bugünkü haliyle yaşam büyük olasılıkla mümkün olmazdı.

Başka gezegenlerde sera etkisi var mı?

Evet. Karbondioksitten zengin yoğun atmosferi nedeniyle Venüs'te çok güçlü bir sera etkisi vardır; bu yüzden Venüs, Güneş'e daha yakın olan Merkür'den bile daha sıcaktır.

İlgili HaberKarbon ayak izi nedir, nasıl hesaplanır ve nasıl azaltılır?