Erteleme alışkanlığı nasıl yenilir? İşe başlamayı kolaylaştıran yöntemler

Erteleme çoğu zaman tembellik değil, zor ya da sıkıcı bir görevin yarattığı rahatsızlıktan kaçma çabası. Ertelemenin nedenlerini ve döngüyü kırmaya yardımcı somut yöntemleri derledik.

Erteleme alışkanlığını yenmenin en etkili yolu, işe başlamayı olabildiğince kolaylaştırmaktır: Görevi çok küçük, hemen yapılabilir bir ilk adıma indirmek, ne zaman ve nerede yapılacağını önceden belirlemek ve dikkat dağıtıcıları ortamdan uzaklaştırmak. Erteleme çoğu zaman zaman yönetimi eksikliğinden değil, görevin yarattığı sıkıntı, kaygı ya da belirsizlik duygusundan kaçma isteğinden kaynaklanır; bu yüzden çözüm de bu duyguyu yönetmeyi içerir.

İnsanlar neden erteler?

Erteleme, yapılması gereken bir işi, ertelemenin olumsuz sonuçlarını bile bile ileriye atmaktır. Psikoloji araştırmaları ertelemeyi büyük ölçüde bir duygu düzenleme sorunu olarak ele alır: Zor, sıkıcı ya da başarısızlık korkusu uyandıran bir görev rahatsızlık yaratır; telefona bakmak veya başka bir işle uğraşmak bu rahatsızlığı anlık olarak giderir. Kısa vadede rahatlatan bu kaçış, uzun vadede stres ve suçluluk duygusunu artırır ve döngü yeniden başlar.

Ertelemeyi tetikleyen yaygın durumlar şunlardır:

• Görevin belirsiz ya da çok büyük görünmesi
• Mükemmel yapamama ve eleştirilme korkusu
• Ödülün uzak, zahmetin yakın olması
• Yorgunluk, uykusuzluk ve dikkat dağıtıcı bir ortam

Görevi küçük parçalara bölmek neden işe yarar?

"Tez yazmak" ya da "evi toplamak" gibi büyük görevler zihinde bir yük olarak durur ve nereden başlanacağı belirsizdir. Bunun yerine bir sonraki somut adımı tanımlamak, örneğin "giriş bölümü için üç kaynak açmak" ya da "yalnızca masayı toplamak", başlama eşiğini düşürür. Başladıktan sonra devam etmek çoğu zaman başlamaktan daha kolaydır.

İki dakika kuralı nedir?

Zaman yönetimi literatüründe yaygınlaşan bu kural iki biçimde kullanılır: İki dakikadan kısa sürecek işleri hemen yapmak ve büyük görevlere yalnızca iki dakikalık bir başlangıç taahhüdüyle girmek. İkinci kullanımda amaç, işi bitirmek değil, eşiği aşmaktır. "Sadece iki dakika çalışacağım" diye başlayan kişi çoğu zaman devam eder; devam etmese bile bir adım atmış olur.

Eğer-o zaman planları nasıl hazırlanır?

Davranış bilimlerinde "uygulama niyeti" olarak bilinen bu yöntem, niyeti belirli bir duruma bağlar. "Daha çok çalışacağım" yerine "Akşam yemeğinden sonra masaya oturduğumda, matematik ödevinin ilk iki sorusunu çözeceğim" gibi bir plan yapılır. Araştırmalar, ne, ne zaman ve nerede sorularını önceden yanıtlayan bu tür planların hedefe ulaşma olasılığını artırdığını gösteriyor. Dikkat dağıtıcılar için de plan yapılabilir: "Telefonu elime almak istediğimde, önce yaptığım işin bir cümlesini daha yazacağım."

Ortam ertelemeyi nasıl etkiler?

• Telefonu başka bir odaya bırakmak ya da bildirimleri kapatmak
• Çalışma sırasında yalnızca gerekli sekmeleri açık tutmak
• Çalışma için belirli bir köşe ayırmak; mümkünse yatağı çalışma yeri olarak kullanmamak
• Başlamak için gereken her şeyi bir önceki akşamdan hazırlamak

Kendine karşı anlayışlı olmak neden önemli?

Ertelediği için kendini sert biçimde eleştiren kişi, görevle ilgili olumsuz duyguları daha da güçlendirir ve bir sonraki sefer yine kaçma eğilimine girebilir. Bazı araştırmalar, geçmişteki ertelemesi için kendini affeden öğrencilerin bir sonraki sınava hazırlıkta daha az ertelediğine işaret ediyor. Hatayı kabul edip bir sonraki küçük adıma odaklanmak, suçluluk duygusunda takılıp kalmaktan daha verimlidir.

Sıkça sorulan sorular

Erteleme bir hastalık mı?

Erteleme tek başına bir hastalık değildir; hemen herkesin zaman zaman yaşadığı bir davranıştır. Ancak dikkat eksikliği, depresyon veya kaygı bozuklukları ertelemeyi belirgin biçimde artırabilir. Erteleme günlük yaşamı, işi ya da okulu ciddi biçimde aksatıyorsa bir uzmana danışmak yararlı olur.

Baskı altında daha iyi çalışıyorum, bu doğru mu?

Son dakika baskısı bazı kişilere enerji verse de iş genellikle aceleyle, hata payı yüksek ve yüksek stres altında yapılır. Bu his çoğu zaman ertelemenin bir gerekçesi olarak işlev görür.

Ertelemeyi yenmek ne kadar sürer?

Belirli bir süre yoktur. Alışkanlıklar tekrarla oluştuğu için küçük başlangıçları her gün sürdürmek, tek seferlik büyük kararlardan daha etkilidir.

İlgili HaberUnutma eğrisine karşı aralıklı tekrar: Ne zaman, kaç kez tekrar etmeli?