İçeriğe geç
22 Kasım 2026 Pazar
Hacı ALAKUŞKöşe Yazarı

GÖSTERİŞÇİ TÜKETİM

Giriş: 9 okunma5 dk okuma
Paylaş

Sesli Dinle

Bu ses, tarayıcınızın konuşma sentezi ile üretilir; insan sesi değildir. Sesin niteliği cihazınıza göre değişir.

Sabah kahvesini içerken telefon ekranında kayan o tanıdık kareler, akşamüstü iş çıkışı ışıl ışıl parlayan vitrinler ve hafta sonu kalabalık mekanlarda masaların ortasına bırakılan anahtarlıklar... Bugün "ihtiyaç" dediğimiz şeyin sınırı, neredeyse "görünme arzusu"nun bittiği yerde çiziliyor. Bir nesneyi yalnızca işlevi için değil, başkalarının gözünde hangi konuma yerleşeceğimizi belirlediği için seçtiğimizde, aslında eski bir sosyolojik oyunun en gürültülü sahnesine adım atıyoruz.

İktisatçı Thorstein Veblen bundan bir asır önce bu davranışı "gösterişçi tüketim" diye adlandırdığında, vitrinlerin bu kadar parlamadığı, sosyal medya akışlarının ise henüz kimsenin aklında olmadığı bir dünyadaydı. Veblen’in temel tespiti basitti ama sarsıcıydı: İnsanlar statülerini göstermek için çoğu zaman pahalı, gereksiz ya da abartılı harcamalara yönelir. Üstelik bu yarışta amaç çoğu kez eşyanın tadını çıkarmak değil, diğerlerinin "benim de var, hem de en iyisinden" cümlesini duymasını sağlamaktır.
Gerçek zenginlik bazen sessizdir; gösterişçi tüketim ise çoğunlukla yüksek sesle onay arar.

Bugün fark, sahnenin büyüklüğünde ve hızında yatıyor. Eskiden bir mahallede ya da bir davet sofrasında görünür olan statü simgeleri, artık saniyeler içinde binlerce göze ulaşan karelere dönüşüyor. Bir tatil rotası, yeni çıkan bir telefon, özenle kadraja sıkıştırılmış bir kahve fincanı ya da üzerindeki etiketi gizlenmeden taşınan bir çanta... Hepsi küçük birer "bakın buradayım" notu gibi dolaşıma giriyor.

Bu döngünün en yorucu yanı, bitiş çizgisinin sürekli ileri taşınması. 
Dün herkesi şaşırtan bir ayrıntı, bugün sıradanlaşıyor; dün bir ayrıcalık sayılan şey, yarın temel bir beklentiye dönüşüyor. Kişi, sahip olduklarıyla yetinmek yerine bir sonraki basamağa tutunmaya çalışıyor. Cüzdanın, sabrın ve huzurun sınırları zorlanırken, elde kalan şey çoğu zaman gerçek bir doyumdan ziyade kısa süreli bir ferahlama oluyor.
Elbette mesele kimsenin güzel bir şey almasını, kendine özen göstermesini ya da emeğinin karşılığını keyifle harcamasını yargılamak değil. Sorun, "buna gerçekten ihtiyacım var mı?" sorusunun yerini "bunu alırsam hakkımda ne düşünürler?" sorusunun almasında başlıyor. İnsanın kendi değerini dışarıdan gelecek bakışlara emanet etmesi, en pahalı eşyayı bile ağır bir yüke dönüştürebiliyor.

Belki de en radikali, vitrinlerin ışığını kısmak değil; kendi ölçümüzü yeniden bulmak. Günün sonunda ne kadar görünür olduğumuzdan çok, nasıl yaşadığımız, neye nefes aldığımız ve neyi gerçekten sevdiğimiz kalıyor geriye. Gösterişin gürültüsü dindiğinde, sade bir hayatın sakinliği hiç fena bir karşılık değil.Bir an durup şu soruyu sormak gerekiyor: Biz gerçekten kendi hayatımızı mı yaşıyoruz, yoksa başkalarının beğenisine ayarlanmış bir vitrinin bekçiliğini mi yapıyoruz? Başkalarının gözünde büyüyen o parıltılı görüntüler uğruna kendi vaktimizden, huzurumuzdan ve emeğimizden verdiğimiz her taviz, bizi kendi gerçeğimizden biraz daha uzaklaştırıyor. Unutmayalım ki alkışlar geçicidir, moda çabuk eskir; ama kendi değerini başkalarının onayına bağlayan insan, ömrünü hep eksik bir yerden sürdürür.

Oysa insanın kendine yabancılaşması, sahip olduklarını çoğaltırken içindeki boşluğu fark etmemesiyle başlar. Dışarıdan gelen bakışlarla kurulan bir itibar, ne kadar göz alıcı olursa olsun, ruhun yorgunluğunu dindirmez; aksine insanı sürekli yeni bir kanıt aramaya mahkûm eder. Gerçek olgunluk ise başkalarının ne gördüğüyle değil, bizim neyi içimize sindirdiğimizle ve neyin içinde gerçekten huzur bulduğumuzla ölçülür.

Paylaş
Bu yazı yazarın kişisel görüşüdür.

Hacı ALAKUŞ — diğer yazılar

Yorumlar

Yorumlar editör onayından sonra yayımlanır.