Doç.Dr.rer-nat.Gültekin KAVUSANKöşe YazarıEmekli maaşları ve adalet-1
Sesli Dinle
Bu ses, tarayıcınızın konuşma sentezi ile üretilir; insan sesi değildir. Sesin niteliği cihazınıza göre değişir.
Eskiden SSK ve EMEKLİ SANDIĞI vardı. İşçiler SSK’lı olurlardı. 5000 işgünü çalışırlarsa, emekli hakkı kazanırlar yani 5000 işgünü, ayda 20 gün olmak kaydıyla, kabaca 20 yıl durmaksızın iş görmesi zorunlu idi. Tabii ki, aynı zamanda sigortalı olmak ve SSK'ya da her ay maaşının sadece %10 yani 10’ da 1’ini yatırılması koşulu ile geçerliydi. Kesintisiz olarak iş verecek temel işveren ise devletti, Bu nedenle herkes öyle veya böyle devletin bir kurumuna işçi veya daha iyisi memur olarak kapağı atmaya bakıyordu.
Esnaf ve işyeri sahipleri bir gün siyasilere haykırdılar, bizde EMEKLİLİK HAKKI isteriz diye. Onlar içinde BAĞ-KUR adıyla bir sosyal emeklilik kurumu oluşturuldu. Hem iş verecekler sermayeleri olacak, hem de sermayeleri yokmuş ve yanlarında çalışan gariban işçi gibi “sigortalı” olacaklardı. Dünyada bir garabet yani.. Nedense batılılar bunu akıl edememişlerdir. Gerçi oralarda bunun yerine meslek odaları, yani Osmanlı'nın loncalarındaki vakıf oluşumunun aynısı vardır. Onlarda izan kıtlığı yaşadıklarından olsa gerek, bunu akıl etmişler yani daha doğrusu “Osmanlı iş hayatından çalmışlardır”.
****
Neyse, devletin memur, polis ve askeride EMEKLİ SANDIĞI bağlı olarak, yaşlandıklarında veya iş göremez olduklarında sosyal devlet gereği kendine hizmet eden kullarına güvence vermiştir ki, bütün dünyada bu kural standarttır. Maaşlarının %10'nu kadar bir para kesilir ve bu kurumun kasasına konurdu.
Sosyal devletçilik ECEVİT zamanında moda oldu. Ama o zaman sadece SSK ve Emekli sandığı vardı. Birde OYAK vardı ki, bu bahsettiğimiz Osmanlıdaki vakıf mantığı ile Silahlı Kuvvetler bünyesinde kurulmuş ve şehit, gaziler ile emekli olan tüm subay ve astsubay için maaşlarından kesilen bir miktar kesintiyi akıllıca kullanarak, hem milletin yararına hem de bünyelerindeki personelin ek geliri şeklinde maaşlarına destek vermekteydi. Hala günümüzde aynı fonksiyonunu yürütmektedir, Aselsan'ın ve Renault gibi önemli yatırımlarda başat olarak OYAK büyük hizmetleri de olmuştur.
****
Batıdaki devletlerde emeklilik sisteminin temelinde YAŞAM SÜRESİ mantığı vardır. Almanya’da yaşam süresinin 70-75 olduğu yıllarda, işçiler ve memurlar zorunlu olarak 65 yaşına kadar çalışarak prim ödemek ve bu yaştan sonrada emekli maaşıyla, iş hayatı boyunca çektiği sıkıntıların artık sefasını sürme zamanı olarak varsayılmış ve işgören kuşakların adaleti de böyle sağlanmaya çalışılmıştı. Zaman içerinde yaşam süresi tartışmaları ortay atılmış ve özellikle sosyal demokrat tabanlı partiler oy avcılığı yaparak emeklilik yaşında oynama yapmışlar, emeklilik yaşlarını geriye çekerek daha uzun süreli emekli maaşı verme vaatlerini kullanmışlardır. Elbette ki, oy verenler bunu alkışlamış ve iktidar olabilmişlerdir. Yaşam süresi de artan refah ve hayat standartları nedeniyle uzamış 75 olan ortalama ömür 80-85 ve nihayet 88’lere dayanmıştır. Bu kez 60 yaşına kadar yani 40-45 yıl çalışanlar%10 kesintilerindeki birikimleri ile 35-40 yıl daha emekli ücreti almaya başlamışlardır. Genç çalışan nüfusunda azalmasıyla bu aradaki ZARAR ARALIĞI, yani giren para ile ödenen emekli maaşları artık birbirini karşılamaz olmuştur. Batıda bizdeki gibi SSK, BAĞ-KUR ve EMEKLİ SANDIKLARI'nın birde sağlık hizmetleri ile birleşikleri de yoktur. Sağlık sigortası için herkes ayrı bir sağlık sigortası parası ödemek veya maaşından kestirmek zorundadır.
****
Bizde SGK ve Emeklilik sistemleri birliktedir ve bunun da ayrıca kamu maliyesindeki yükü ayrı bir tartışma konusudur. Gerçi daha 3 gün önce birikmiş GSS (=Genel Sağlık Sigortası) prim borçları, aslında hiç kimse, (memurlar, işçiler hariç) diğer vatandaşlar ödemedikleri içinde mecburen affedilmiştir. Bunu tahsil etmeğe kalkan bir iktidarın hele bizim ülkemizde tekrar seçilme şansı hiç yoktur. Ama hastanelerde en iyi tedaviyi bana yapın diyen, hstasının başında refakatçi olarak kalmayı adeta 5 yıldızlı otel konforunda değil diyerek yerlere çalanda bir insan kitlemiz var.
****
Üzücü olan aslında burada bireylerin kendilerini sorgulaması gereken, "BİREYSEL ADALET DUYGUSU"nun gelişmişliği değil midir?
(devam edecek)