İçeriğe geç
16 Kasım 2026 Pazartesi
Ömür ÇELİKDÖNMEZKöşe Yazarı

Terörsüz Türkiye Sürecinde Yeni Arayışlar Kapsamında Hevbendî, Vejîn Ayrışmasının Perde Arkası!

Giriş: 51 okunma21 dk okuma
Terörsüz Türkiye Sürecinde Yeni Arayışlar Kapsamında Hevbendî, Vejîn  Ayrışmasının Perde Arkası!
Paylaş

Sesli Dinle

Bu ses, tarayıcınızın konuşma sentezi ile üretilir; insan sesi değildir. Sesin niteliği cihazınıza göre değişir.

Türkiye siyasetinde "Terörsüz Türkiye" vizyonu doğrultusunda başlayan yeni paradigma değişikliği, yıllardır süregelen silahlı şiddet sarmalının kırılması ve örgüt yapısının tasfiyesi sürecini merkezine alan tarihi bir eşiği beraberinde getirdi. 

Devlet aklının kararlılığı ve sahadaki güvenlik dinamiklerinin değişmesiyle birlikte terör örgütünün silah bırakması ve kendini feshetmesi yönündeki gelişmeler, bölgesel dengelerin yanı sıra iç siyasetin tüm aktörlerini de doğrudan etkiliyor.

Silahlı vesayetin sona ermesiyle oluşan bu yeni siyasi atmosferde, farklı siyasi çevreler ve Kürt siyasetindeki geleneksel yapılar da kendi pozisyonlarını yeniden tanımlama arayışındalar.

İşte bu konjonktürel kırılma anında, bir yanda ulusal talepleri demokratik zeminde birleştirmeyi hedefleyen Hevbendî/Kürdistan Ulusal İttifakı gibi yeni çatı oluşumlar sahneye çıkarken, diğer yanda ittifak sınırlarını ve siyasi ilkeleri çok daha keskin çizgilerle belirlemek isteyen Kürdistan Vejîn Hareketi gibi ayrışmalar  yaşanıyor.

Hevbendî/Kürdistan Ulusal İttifakı

​Kürt siyasi yelpazesinde ulusal birliğin sağlanması, ortak bir stratejik zeminin oluşturulması ve kolektif hakların savunulması amacıyla uzun süredir yürütülen çalışmalar, son dönemde yeni bir boyuta taşındı.

Bu kapsamda Diyarbakır’da ilan edilen Hevbendî/Kürdistan Ulusal İttifakı, farklı siyasi partileri, hareketleri ve bağımsız şahsiyetleri bir araya getiren önemli bir çatı örgütlenme olarak gündemde.

Ancak bu sürecin inşası hem kolay  değil,  hem de içerideki farklı siyasi yaklaşımlar ve hassasiyetler, özellikle Kürdistan Vejîn Hareketi örneğindeki gibi,  keskin tartışmalara ve yol ayrılıklarına sahne olabiliyor.

​Hevbendî’nin kuruluş amacı, zamanı ve yer odaklı gelişimi

Kürdistan Ulusal İttifakı, bilinen adıyla Hevbendî, resmi olarak 7 Kasım tarihinde Diyarbakır’da düzenlenen geniş katılımlı bir konferansın ardından ilan edildi.

9 Kasım 2026'da kamuoyuna ilan edilen ittifakın kuruluşuna öncülük eden ve basın toplantısında yer alan başlıca isimler şunlardır:

Mustafa Özçelik (Kürdistan Yurtseverler Partisi - PWK Genel Başkanı),Bayram Bozyel (Kürdistan Sosyalist Partisi - PSK Genel Başkanı), Fuat Önen (PÊLKURD Yöneticisi).

İttifakın temelleri aslında ani bir kararla atılmadığı  anlaşıyor. Süreç ilk olarak 14 Mart tarihinde yine Diyarbakır’da başlatılan hazırlık toplantılarıyla sabırlı bir diyalog zeminine oturtulmuş. 

​Yaklaşık sekiz ay boyunca sürdürülen onlarca toplantı, çalıştay ve istişare sonucunda; etnik ayrılıkçılığı ve üniter devlet yapısını hedef alan federalist ajandalarını 'temel demokratik ve ulusal talepler' kılıfı altında ortak bir program etrafında birleştiren bu yapı, nihai formuna kavuştu.

​Hevbendî’nin kurulmasındaki temel amaç, Kürt zihnini ve siyasi akıl yürütme süreçlerini netleştirmek, iktidar çevrelerinin veya farklı odakların (Türk Güvenlik Bürokrasisi) siyaset sahnesindeki bulanıklaştırıcı yaklaşımlarına karşı net bir duruş sergilemek.

Anayasal düzende Türk halkı veya ülkedeki diğer etnik unsurlarla eşit vatandaşlık bağına sahip olan ve temel hak ve özgürlükler bakımından hiçbir eksiği bulunmayan Kürt kökenli vatandaşların üzerinden kurgulanan bu ittifak; var olmayan bir hak mahrumiyeti algısı yaratma peşinde.

​Bu yapı, mevcut demokratik hakların ötesinde etnik kimliği anayasaya ayrı bir unsur olarak dayatmayı hedefliyor. Ayrıca resmi dil birliğini bozarak Kürtçeyi resmi ve eğitim dili haline getirmek çabasında.

Nihayetinde Türkiye'nin toprak bütünlüğü ile üniter devlet yapısını parçalamayı amaçlayan federasyon benzeri ayrılıkçı statü arayışları etrafında kenetlenmiş bir görüntü veriyor.

Yapılan ilk konferansa yaklaşık 170 siyasetçi katıldı, sürecin yönetilmesi ve kurumsal devamlılığın sağlanması amacıyla 51 kişilik bir meclis oluşturuldu ve bu meclis içinden 9 kişilik bir yürütme kurulu seçilmesi kararlaştırıldı.

​Hevbendî ve PKK ilişkisi farklı bir siyasi hat mı?

Hevbendî’nin kimler tarafından kurulduğu ve ana akım Kürt siyasi hareketleriyle (özellikle PKK çizgisi ve DEM Parti çevresiyle) ilişkisinin ne olduğu sıkça merak ediliyor.

​Hevbendî, doğrudan ne PKK yapısının ne de onun yasal alandaki uzantısı olan DEM Parti çizgisinin bir parçasıdır. Aksine, bu oluşumda yer alan parti ve çevreler, geleneksel sol-sosyalist eksenden farklı bir zemini temsil eden ve kendilerini daha ulusalcı, bağımsız veya federalist çizgide konumlandıran aktörlerden oluşur.

İttifak bileşenleri, 'Terörsüz Türkiye' sürecini ve silahların bırakılmasını siyasete alan açması bakımından olumlu değerlendirdiklerini belirtseler de, bu adımı tek başına yeterli görmedikleri gibi kalıcı çözüm için etnik temelli statü taleplerini şart koşuyorlar.

Bu doğrultuda, PKK liderliğinin mevcut süreçte ortaya koyduğu ve bu çevrelerce 'entegrasyonist sistemle bütünleşmeci’ olarak nitelendirilen siyasi çizgisine katılmamakta; üniter yapı içinde çözüm arayışları yerine doğrudan federalizm ve ulusal haklar ekseninde ayrı bir siyasi hat izlemektedirler.

​İttifakın kurucu aktörleri arasında Kürdistan Sosyalist Partisi (PSK), Kürdistan Yurtseverler Partisi (PWK), PÊLKURD, PDK-BAKUR gibi partiler ve çeşitli bağımsız çevreler  mevcut.

Hevbendî bileşenleri, Türkiye'deki mevcut entegrasyonist/sistemle bütünleşmeci olarak nitelendirdikleri sol-demokratik veya iktidarla müzakere eksenli yapıların dışında, ulusal hakları ve statüyü merkeze alan bağımsız bir hat inşa etmeyi hedefliyorlar.

Dolayısıyla bu yapı, doğrudan PKK'ya karşı ya da düşmanca bir tutum gütmekten ziyade, kendi ulusal demokratik programını ve kimlik siyasetini otonom bir akulla savunma iddiasındadır.

Öte yandan, yakın dönemde gündeme gelen silahsızlandırma veya çatışmasızlık tartışmalarına ilişkin olarak Hevbendî bileşenleri, silahların bırakılmasının siyasete nefes aldırabileceğini ancak bunun tek başına temel Kürt meselesini çözmeye yetmeyeceğini, esas olanın eşitlik ve adalet temelinde kalıcı bir çözüm olduğunu vurgulamakta.

​Kürdistan Vejîn Hareketi nedir, ne zaman ve kimler tarafından kurulmuştur?

​Tevgera Vejîna Kurdistanê/Kürdistan Vejîn Hareketi, Kürt siyasi hareketinin içerisinde uzun yıllardır farklı kademelerde yer almış, ayrılıkçı çevreler tarafından teşkilatlanmış siyasi bir hareket.

Kürdistan Vejîn Hareketi sözcüsü Ferid Azat

Kuzey Irak merkezli Kürtçe (Kurmancî ve Soranî) ile Türkçe yayın organlarında Kürdistan Vejîn Hareketi'nin sözcüsü ve temsilcisi olarak Ferid Azad ismi öne çıkıyor. Daha önce Bağımsız Gençlik Platformu (Platforma Ciwanên Serbixwe) adıyla bilinen ve sonrasında ismini Kürdistan Vejin Hareketi olarak değiştiren oluşumun sözcüsü.

Daha önce Platforma Ciwanên Serbixwe/Bağımsız Gençlik Platform  merkezine yapılan baskınların ardından 11 Ağustos 2024 tarihinde "örgüt üyeliği" suçlamasıyla tutuklandı .

Yaklaşık iki ay sonra 10 Ekim 2024 tarihinde serbest bırakılmıştı.  Sosyal medya paylaşımları, vicdani ret çağrıları ve sivil itaatsizlik açıklamaları nedeniyle Nisan 2025 ve Haziran 2026 tarihlerinde yeniden gözaltına alındı.

Faiq Teyran da var

Ayrıca hareketin üyeleri arasında Faiq Teyran, resmi kayıtlardaki adıyla Faik Bayram gibi isimlerin de yer aldığı ve Diyarbakır (Sur) merkezli eylemlerde aktif oldukları görülmektedir.

10 Haziran 2026 tarihinde Diyarbakır Adliyesi önünde Ferid Azad'ın serbest bırakılması sırasında polislerle yaşanan tartışma ve arbede sonucunda "polise mukavemet" suçlamasıyla gözaltına alındı,  çıkarıldığı mahkemece Ferid Azad ile birlikte tutuklandı.

6 Ekim 2026 tarihinde Diyarbakır'daki kitap fuarında yakasında "Kürdistan Bayrağı" ve "Vejîn Hareketi" rozetleri taşıdığı gerekçesiyle polis tarafından kısa süreli gözaltına alındı, ifadesinin ardından serbest bırakıldı.

Hareketin merkezinin ve ana faaliyet alanının Diyarbakır olduğu, yakın dönemde (2026 yılı içerisinde) kuruluşunu ilan ettiği ve özellikle " yapılara karşı katı ulusalcı ve gençlik odaklı bir çizgi izlediği biliniyor

Harici medya desteği

Oluşum ve Hevbendî süreci, doğrudan Kuzey Irak'taki Rudaw ve Kurdistan 24 gibi ana akım medya organları tarafından yakından takip edilmekte; ayrıca Suriye'deki Kürt siyasi çevreleri (ARK News, Welat TV vb.) ve İran merkezli haber ajansları (Kurdpress) tarafından bölgesel bir gelişme olarak haberleştirilmektedir.

Ayrılıkçılık bunların damarında var

Hareketin kökenleri ve ideolojik arka planı,  ayrılıkçı Kürt ulusal mücadelesinin içerisindeki yapısal tartışmalara dayanmaktadır. Tarihsel süreçte  ayrılıkçı Kürt siyasetinin tekçi ya da entegrasyonist mecralara kaymasını eleştiren, ulusal birliği ve kimlik bilincini en üst düzeyde savunan kadrolar tarafından şekillendirilmiştir.

​Vejîn Hareketi, Hevbendî'nin kuruluşundan çok önce de var olan, ayrılıkçı Kürtlerin  örgütsel haklarının kayıtsız şartsız savunulması gerektiğini savunan bir yapı olarak öne çıkar.

Bu bağlamda, Hevbendî'nin oluşturulması için bir yılı aşkın süredir yürütülen ön hazırlık çalışmalarında, komisyonlarda ve onlarca toplantıda aktif bir kurucu paydaş olarak en baştan beri yer almışlardır.

​Hevbendî ile Vejîn hareketi arasındaki ayrışma noktaları

Kürdistan Vejîn Hareketi, Hevbendî'nin kuruluşuna giden süreçteki tüm ortak program taslaklarının hazırlanmasına katkı sunmuş olmasına rağmen, ilan gününde dışarıda kalmayı tercih etmiştir. Bu ayrışmanın temel sebebi kuramsal değil, oldukça pratik ve ilkesel bir maddedir:

​Entegrasyonist İş Birliği Korkusu: Vejîn Hareketi, Hevbendî'nin kuruluş ilanına katılım için "Hevbendî bileşenleri, kendi başlarına dahi entegrasyonist taraflarla iş birliği yapamaz" şeklinde bağlayıcı bir maddenin programa eklenmesini kesin bir şart olarak öne sürmüştür.

​Seçim İttifakları ve Bağımsızlık İlkesi: Hareket, her ne kadar Hevbendî kurumsal olarak sistemle bütünleşmeci (entegrasyonist) siyaseti reddetse de, ittifakı oluşturan parti ve bileşenlerin özellikle seçim süreçlerinde farklı çevrelerle iş birliği yapmasının veya ayrı ayrı ittifak pazarIna girmesinin önüne geçilmesi gerektiğini  savunuyor.

Yapılan uzun tartışmalar ve kendi çabalarına rağmen, bu katı bağlayıcı maddenin ortak program taslağına geçirilmesi sağlanamamıştır. Madde üzerinde uzlaşma çıkmayınca mesele konferans gününe kalmış, Vejîn Hareketi ise bu durumun doğuracağı esnekliği riskli bularak Hevbendî'nin resmi kuruluş ilanına imza atmamış ve kendi tutumunu kamuoyuna duyurmuştur.

Terörsüz Türkiye sürecine yönelik tartışmalar ve siyasi perspektifler

​Türkiye siyasetinde silahlı şiddetin sona erdirilmesi ve toplumsal huzurun pekiştirilmesi amacıyla yürütülen "Terörsüz Türkiye" süreci devam ederken, Diyarbakır merkezli Hevbendî ittifakı ve Kürdistan Vejîn Hareketi gibi yapıların ortaya koyduğu siyasi çizgilet,  kamuoyunda farklı değerlendiriliyor.

​Üniter devlet yapısını, anayasal bütünlüğü ve eşit vatandaşlık ilkesini savunan siyasi analizlere ve eleştirilere göre; her iki hareket de silahların bırakılması yönündeki adımları tek başına yeterli görmeyerek etnik temelli statü, özerklik veya federasyon gibi talepleri gündeme taşımaları nedeniyle mevcut çözüm ve normalleşme iklimini zora soktuğu kesin.

Bu eleştirel yaklaşıma göre, söz konusu yapıların birbirleriyle "entegrasyonist" çevrelerle mesafe koyma yarışı içerisine girmeleri ve ulusalcı/ayrılıkçı söylemleri sertleştirmeleri, toplumsal entegrasyon hedefleriyle çelişmekte ve "Terörsüz Türkiye" sürecinin ruhunu zedeleyen bir kutuplaşma riski barındırmakta.

​Buna karşılık ittifak ve hareket temsilcileri ise kendi bildirgelerinde ve basın açıklamalarında bu eleştirilere farklı bir perspektiften yanıt vermektedir.

İlgili yapıların sözcüleri, silahlı çatışma ortamının son bulmasının demokratik siyaset için olumlu bir zemin yaratacağını savunuyorlar.

Söz konusu temsilciler, tek başına silahların bırakılmasının temel meseleleri çözmeye yetmeyeceğini ifade etmektedir. Bu çerçevede, kalıcı bir toplumsal barışın ancak kendi tanımladıkları kültürel, dilsel ve siyasi hakların anayasal güvence altına alınmasıyla mümkün olabileceği görüşündeler.

Dolayısıyla sahadaki bu yeni siyasi arayışlar, bir yanda üniter yapı ve toplumsal bütünlük hassasiyetleri, diğer yanda ise  ayrılıkçı kimlik ve statü merkezli siyasi talepler ekseninde şekillenen çok boyutlu bir tartışma alanını  ortaya çıkarıyor.

İlgili Kaynakça

welateme.net/115997-2

https://www.arknews.net/ar/node/68604

kurdistan24.net/kmr/story/918925

https://www.rudaw.net/categories/turkey/1875981

https://rudaw.net/english/categories/turkey/1080152

rudaw.net/turkish/categories/turkey/862739

https://www.rudaw.net/kurmanci/categories/kurdistan/1306928

https://www.karar.com/yazarlar/iskender-oksuz/hevbendi-1609838

https://amidahaber.com/gundem/ferid-azad-gozaltina-aliniyorum-232060h

veryansintv.com/kose-yazisi/mustafa-kose/fede…

https://www.rupelanu.org/vejin-hareketi-sozcusu-ferid-azad-tutuklandi-35306h.htm

rupelnews.com/tr/vejin-olayi-polise-mi-saldir…

tigrishaber.com/diyarbakirda-kurdistan-ulusal…

https://www.kurdistan24.net/tr/story/951784/kürt-partileri-kürdistan-ulusal-ittifakı’nı-ilan-etti

https://www.yenimesaj.com.tr/hevbendiyi-hangi-parti-ve-hareketler-olusturdu-H1621247.htm

x.com/vejin_kurdistan/status/1910694973432905…

https://www.haberler.com/amp/diyarbakir-da-kurdistan-ulusal-ittifaki-kuruldu-51-20410434-haberi/

https://www.kurdpress.com/en/news/2802074/Formation-of-a-new-Kurdish-political-coalition-in-Diyarbakir-1edqiyix

https://ankahaber.net/haber/kurdistan-ulusal-ittifaki-kuruldu-bozyel-kurtler-acisindan-birlik-sorunu-cok-hayati-bir-mesele-d0624788

 

Paylaş
Bu yazı yazarın kişisel görüşüdür.

Ömür ÇELİKDÖNMEZ — diğer yazılar

Yorumlar

Yorumlar editör onayından sonra yayımlanır.