Zehirlenmede ilk yardım: Kusturmak doğru mu, 114 ne zaman aranır?
İlaç, temizlik ürünü, mantar ve karbonmonoksit zehirlenmelerinde ilk dakikalarda yapılacakları, kusturma ve süt içirme gibi yaygın uygulamaların sakıncalarını ve 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi'nin nasıl yardımcı olduğunu anlatıyoruz.

Sesli Dinle
Bu ses, tarayıcınızın konuşma sentezi ile üretilir; insan sesi değildir. Sesin niteliği cihazınıza göre değişir.
İlaç, temizlik ürünü, mantar ve karbonmonoksit zehirlenmelerinde ilk dakikalarda yapılacakları, kusturma ve süt içirme gibi yaygın uygulamaların sakıncalarını ve 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi'nin nasıl yardımcı olduğunu anlatıyoruz.
Zehirlenme şüphesinde ilk yapılması gereken, kişiyi kusturmaya çalışmak değil, 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi'ni (UZEM) aramaktır. Kişinin bilinci bulanıksa, nöbet geçiriyorsa ya da nefes almakta zorlanıyorsa ise vakit kaybetmeden 112 aranır. Ne alındığı, ne kadar alındığı, ne zaman alındığı ve kişinin yaşı ile kilosu bilgisi, danışma hattının doğru yönlendirme yapmasını sağlar.
Zehirlenme; bir maddenin yutulması, solunması, cilde ya da göze temas etmesiyle ortaya çıkabilir. Evdeki zehirlenmelerin önemli kısmı çocuklarda, ilaç ve temizlik ürünleriyle yaşanır. Bu yazı, temel ilk yardım rehberimizin zehirlenme bölümünü genişletiyor.
114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi ne yapar?
Sağlık Bakanlığı bünyesinde hizmet veren Ulusal Zehir Danışma Merkezi'ne 114 numarasından ulaşılır. Hat, zehirlenme şüphesi olan durumlarda halka ve sağlık çalışanlarına telefonla danışmanlık verir. Arayan kişiye maddenin zararlı olup olmadığı, evde gözlem yeterli mi yoksa hastaneye gitmek mi gerektiği konusunda yol gösterilir. Güncel hizmet bilgilerine Sağlık Bakanlığı sitesinden ulaşabilirsiniz.
114'ü ararken hazırlıklı olmanız gereken bilgiler:
- Maddenin adı; mümkünse kutusu, şişesi ya da etiketi elinizde olsun.
- Tahmini miktar (kaç tablet, kaç yudum) ve zaman.
- Kişinin yaşı, kilosu ve bilinen hastalıkları.
- Şu anki belirtiler: kusma, uyuklama, öksürük, ağız içinde yanık vb.
Neden kusturmamalı?
Halk arasında zehirlenmenin ilk tedavisi olarak bilinen kusturma, güncel ilk yardım yaklaşımında önerilmez. Bunun birkaç önemli nedeni vardır:
- Çamaşır suyu, kireç çözücü, lavabo açıcı gibi yakıcı maddeler kusma sırasında yemek borusunu ve ağzı ikinci kez yakar.
- Gazyağı, tiner, benzin gibi petrol ürünleri kusma sırasında kolayca akciğere kaçarak ağır zatürreye yol açabilir.
- Bilinci bulanık kişide kusmuk hava yolunu tıkayabilir.
- Parmakla, tuzlu suyla ya da başka yöntemlerle kusturmak etkisizdir ve ek zarar verebilir.
Aynı şekilde süt, yoğurt, ayran, limon suyu ya da sirke içirmek de zehri "nötralize" etmez; bazı durumlarda emilimi hızlandırabilir ya da kusmayı tetikleyebilir. Ağzı suyla çalkalatmak dışında, danışma hattı önermedikçe kişiye bir şey içirmeyin.
Zehirlenme türüne göre ilk yardım
| Durum | Ne yapılır? |
|---|---|
| İlaç yutulması | Ağızda kalan tabletleri çıkarın, ilacın kutusunu saklayın, 114'ü arayın. Belirti yok diye beklemeyin; bazı ilaçların etkisi saatler sonra ortaya çıkar. |
| Temizlik ürünü yutulması | Kusturmayın, ağzı suyla çalkalatın, ürünün ambalajıyla 114'ü arayın. |
| Ciltle temas | Bulaşmış giysileri eldivenle çıkarın, cildi bol akan suyla uzun süre yıkayın. |
| Göze kaçma | Göz kapaklarını açık tutarak bol akan suyla uzun süre yıkayın, ardından hekime başvurun. |
| Gaz solunması | Kendi güvenliğinizi sağlayarak kişiyi temiz havaya çıkarın, ortamı havalandırın, 112'yi arayın. |
Kimyasal maddenin cilde ya da göze temasının yanığa dönüştüğü durumlarda yapılacakları kimyasal yanıklarda ilk yardım bölümünde ayrıca anlattık.
Karbonmonoksit zehirlenmesi
Karbonmonoksit; renksiz, kokusuz ve tatsız bir gazdır. Soba, şofben, kombi ya da mangal gibi yakıt kullanan cihazların yetersiz havalandırılan ortamlarda çalışmasıyla birikir. Özellikle kış aylarında ev içi zehirlenmelerin önemli nedenlerinden biridir.
Belirtiler sıklıkla gribe benzer: baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı, halsizlik, uykuya eğilim. Aynı evde birden fazla kişide benzer şikâyetlerin olması ve evden çıkınca rahatlama önemli ipuçlarıdır. İlerleyen durumlarda bilinç kaybı ve ölüm görülebilir.
- Kapı ve pencereleri açarak ortamı havalandırın.
- Kişiyi hızla temiz havaya çıkarın; içeride uzun süre kalmayın.
- Elektrik düğmelerine dokunmayın, ateş yakmayın.
- 112'yi arayın. Bilinci kapalı ve nefes almıyorsa temel yaşam desteğine başlayın.
Önlem olarak yakıtlı cihazların düzenli bakımını yaptırmak, bacaları temizletmek ve karbonmonoksit dedektörü kullanmak etkilidir.
Mantar ve bitki zehirlenmeleri
Doğadan toplanan yabani mantarlar, özellikle sonbahar aylarında ciddi zehirlenmelere yol açar. Bazı zehirli mantarlarda belirtiler yemekten saatler sonra başlar ve karaciğer hasarı gelişebilir; bu yüzden "erken kusmadı, demek ki zararsız" düşüncesi yanıltıcıdır. Yabani mantar yedikten sonra bulantı, kusma, karın ağrısı ya da ishal gelişen herkes sağlık kuruluşuna başvurmalı, mümkünse mantardan bir örnek götürmelidir.
Bitki çayları ve takviyeler de bilinçsiz ya da aşırı kullanıldığında sorun yaratabilir. Doğal olduğu düşünülen ürünlerin bile tüketim sınırı vardır; buna bir örneği adaçayının tüketim sınırı yazımızda ele aldık.
Evde zehirlenmeyi önlemek
- İlaçları ve temizlik ürünlerini çocukların ulaşamayacağı, mümkünse kilitli dolaplarda saklayın.
- Kimyasalları asla su ya da meşrubat şişelerine aktarmayın.
- Çamaşır suyu ile tuz ruhu gibi ürünleri karıştırmayın; zehirli gaz açığa çıkar.
- Düğme pilleri çocuklardan uzak tutun; yutulduğunda ciddi iç yanıklara yol açabilir.
- 114 ve 112 numaralarını telefonda ve buzdolabında görünür bir yerde bulundurun.
Alkol zehirlenmesi
Kısa sürede çok miktarda alkol tüketilmesi, solunumu ve bilinci baskılayarak hayati tehlike yaratabilir. Kişi uyandırılamıyorsa, nefesi yavaş ya da düzensizse, kusarken bilinci bulanıksa, cildi soğuk ve soluk ya da morumsuysa ya da nöbet geçiriyorsa 112 aranmalıdır. "Uyusun, sabaha geçer" düşüncesi tehlikelidir; uyurken kusup kusmuğu soluma riski vardır. Kişiyi yalnız bırakmayın, yan yatırın, üzerini örtün ve kahve ya da soğuk duşla ayıltmaya çalışmayın; bunlar alkolün vücuttan atılmasını hızlandırmaz. Sahte ya da kaçak içkilerde bulunabilen metanol zehirlenmesinde belirtiler saatler sonra başlayabilir; bulanık görme, şiddetli baş ağrısı ve karın ağrısı varsa vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalıdır.
Sık sorulan sorular
Belirti yoksa yine de aramalı mıyım?
Evet. Bazı maddelerin etkisi gecikmeli ortaya çıkar. Danışma hattı, evde gözlemin yeterli olup olmadığını size söyleyecektir.
114 ile 112 arasındaki fark nedir?
114 zehirlenme konusunda danışmanlık hattıdır; 112 ise ambulans ve acil müdahale içindir. Kişinin hayati bulguları bozuksa önce 112 aranır.

Düzeltme ve cevap hakkı — bu haberde şeref ve haysiyetinizi ihlal eden ya da gerçeğe aykırı bir husus olduğunu düşünüyorsanız, yayım tarihinden itibaren iki ay içinde başvurabilirsiniz.

Yazar Gazetesi, 2018 yılında yayın hayatına başladı. Yazar Medya Anonim Şirketi bünyesinde tarafsız, hızlı ve güvenilir haber yayıncılığı faaliyetlerini sürdürüyor.
İlgili Haberler
Yorumlar (0)
Bu habere henüz onaylanmış bir yorum yok. İlk yorumu siz yazın; yorumlar editör onayından sonra yayımlanır.
Bunlar da İlginizi Çekebilir






