Yanıkta ilk yardım: Ne yapılmalı, neler kesinlikle yapılmamalı?
Sıcak su, yağ, soba ya da kimyasal madde kaynaklı yanıklarda bölgenin nasıl soğutulacağını, yanık derecelerinin nasıl ayırt edileceğini ve hangi yanıkların mutlaka hastanede değerlendirilmesi gerektiğini anlatıyoruz.

Sesli Dinle
Bu ses, tarayıcınızın konuşma sentezi ile üretilir; insan sesi değildir. Sesin niteliği cihazınıza göre değişir.
Sıcak su, yağ, soba ya da kimyasal madde kaynaklı yanıklarda bölgenin nasıl soğutulacağını, yanık derecelerinin nasıl ayırt edileceğini ve hangi yanıkların mutlaka hastanede değerlendirilmesi gerektiğini anlatıyoruz.
Yanıkta ilk ve en önemli adım, yanık bölgeyi mümkün olan en kısa sürede serin akan suyla uzun süre, kılavuzların çoğuna göre yaklaşık 20 dakika soğutmaktır. Bu, dokudaki ısının yayılmasını durdurur, ağrıyı azaltır ve yanığın derinleşmesini önler. Buz, diş macunu, yoğurt ya da yağ uygulamak ise yarardan çok zarar getirir.
Ev kazaları arasında yanıklar, özellikle küçük çocuklarda ve mutfakta sık görülür. Bu yazı, temel ilk yardım rehberimizin yanık bölümünü ayrıntılandırıyor.
Adım adım yanık ilk yardımı
- Kaynağı uzaklaştırın: Isı kaynağını kapatın, kişiyi ortamdan uzaklaştırın. Giysisi alev aldıysa koşmasına izin vermeyin; "dur, yat, yuvarlan" ilkesini uygulayın ya da üzerini battaniye ile örterek alevi boğun.
- Soğutun: Yanık bölgeyi musluk suyu sıcaklığında, serin akan suyun altında tutun. Su, bölgeye doğrudan sert biçimde değil, yumuşakça akmalıdır.
- Takıları çıkarın: Yüzük, saat, bilezik gibi eşyaları bölge şişmeden çıkarın. Yanık bölgeye yapışmış giysiler ise çekilmez, etrafından kesilir.
- Örtün: Soğutmanın ardından yanığı temiz, tüy bırakmayan bir örtüyle ya da streç film ile gevşekçe kapatın. Streç filmi sarmayın, üzerine serin; böylece bölge şişse de sıkmaz.
- Isı kaybını önleyin: Geniş yanıklarda, özellikle çocuklarda, uzun soğutma vücut ısısını düşürebilir. Yanık olmayan bölgeleri örterek kişiyi sıcak tutun.
- Değerlendirin: Aşağıdaki ölçütlere göre sağlık kuruluşuna gitmeye ya da 112'yi aramaya karar verin.
Yanık dereceleri nasıl ayırt edilir?
| Derece | Görünüm | Ağrı | Örnek |
|---|---|---|---|
| Birinci derece (yüzeyel) | Kızarıklık, kabarcık yok | Ağrılı | Hafif güneş yanığı |
| İkinci derece (kısmi kalınlık) | Kızarıklık, su toplama, nemli görünüm | Genellikle çok ağrılı | Kaynar su ya da çay dökülmesi |
| Üçüncü derece (tam kalınlık) | Beyaz, kahverengi ya da siyah, deri gibi sert | Sinirler zarar gördüğü için az ağrı olabilir | Alev, elektrik, kızgın yağ ile uzun temas |
Az ağrıyan bir yanığın hafif olduğunu düşünmek yaygın bir yanılgıdır. Ağrının azlığı, sinir uçlarının hasar gördüğü derin bir yanığa işaret edebilir.
Ne zaman acile gidilmeli?
Aşağıdaki durumlardan biri varsa kişi soğutma sürerken 112 aranmalı ya da en yakın acil servise başvurulmalıdır:
- Yanık kişinin avuç içinden (parmaklar dahil) daha geniş bir alanı kaplıyorsa.
- Yüz, el, ayak, eklem yerleri, genital bölge veya boyun yanmışsa.
- Yanık derin görünüyorsa (beyaz, kahverengi, kömürleşmiş).
- Elektrik, kimyasal ya da patlama kaynaklıysa.
- Kapalı ortamdaki yangında duman solunduysa; ses kısıklığı, öksürük ya da burun kıllarında yanık varsa.
- Yaralı bebek, küçük çocuk, yaşlı ya da gebe ise veya şeker hastalığı gibi kronik bir hastalığı varsa.
Avuç içi ölçüsü pratik bir yöntemdir: Kişinin kendi avuç içi, parmaklarıyla birlikte vücut yüzeyinin kabaca yüzde birine karşılık gelir.
Kesinlikle yapılmaması gerekenler
- Buz koymak: Damarları büzerek dokuyu daha fazla hasara uğratır, donma yanığına yol açabilir.
- Diş macunu, yoğurt, salça, tereyağı, zeytinyağı sürmek: Isıyı içeride hapseder, yarayı kirletir ve hekimin yanığı değerlendirmesini zorlaştırır.
- Kabarcıkları patlatmak: Kabarcık, alttaki dokuyu enfeksiyondan koruyan doğal bir örtüdür.
- Pamuk koymak: Liflerini yaraya bırakır.
- Yapışan giysiyi çekmek: Deriyle birlikte kopmasına neden olur.
Bitkisel ürünlerin cilde sürülmesi de dikkatle yaklaşılması gereken bir konudur; bazı bitkiler ciltte tahriş yapabilir. Örneğin ısırgan otunun cilde temas ettiğinde yaptığı yanma bile bitkilerin her zaman masum olmadığını gösterir.
Özel yanık türleri
Kimyasal yanık
Çamaşır suyu, kireç çözücü, lavabo açıcı gibi maddelerle oluşan yanıklarda eldiven takarak bulaşmış giysiler çıkarılır. Toz hâlindeki kimyasallar önce fırçalanarak uzaklaştırılır, ardından bölge bol akan suyla uzun süre yıkanır. Göze kaçtıysa göz kapakları açık tutularak yıkanır. Ürünün ambalajı sağlık ekibine gösterilmek üzere saklanmalıdır. Kimyasal madde yutulduysa zehirlenmede ilk yardım adımları geçerlidir.
Elektrik yanığı
Önce elektrik kaynağı kesilir; akım kesilmeden kişiye dokunulmaz. Elektrik yanıklarında deride küçük görünen giriş ve çıkış yaraları, içeride ciddi doku hasarı ve kalp ritim bozukluğu olabileceğini gizler. Bu nedenle her elektrik çarpması sağlık kuruluşunda değerlendirilmelidir. Bilinç kapalı ve nefes yoksa kalp masajına başlanır.
Güneş yanığı
Hafif güneş yanıklarında serin duş, bol sıvı ve gölgede kalmak rahatlatır. Su toplama, ateş, titreme veya baş dönmesi varsa hekime başvurulmalıdır.
İyileşme döneminde bakım
Hekimin evde bakım önerdiği küçük yanıklarda bile iyileşme süreci dikkat ister. Pansuman sıklığı ve kullanılacak ürünler hekim ya da hemşire tarafından belirlenmelidir. Bu dönemde yanık bölgede artan kızarıklık, şişlik, akıntı, kötü koku ya da ateş gibi enfeksiyon belirtileri görülürse sağlık kuruluşuna yeniden başvurulmalıdır. İyileşen deri uzun süre güneşe karşı hassas kalır; renk değişikliğini önlemek için bölgenin güneşten korunması önerilir.
Mutfakta yanığı önlemek
- Tencere ve tava saplarını ocağın içine doğru çevirin.
- Çocukları ocak ve fırın çevresinden uzak tutun; sıcak içecekleri masa kenarına bırakmayın.
- Termosifon ve kombi sıcaklığını gereğinden yüksek ayarlamayın; bebek banyosundan önce suyu kontrol edin.
- Alev almış yağ tavasına asla su dökmeyin; ocağı kapatıp tavanın üstünü kapakla ya da ıslak bezle örtün.
Sık sorulan sorular
Soğutmak için geç kaldım, yine de faydası olur mu?
Kılavuzlar, yanıktan sonraki ilk saatler içinde başlanan soğutmanın da yarar sağlayabileceğini belirtir. Geç kaldım diye bu adımı atlamayın.
Yanığa hangi krem sürülmeli?
Basit, küçük yanıklar dışında krem seçimini hekime ya da eczacıya bırakmak gerekir. Derin ya da geniş yanıklara ilk yardım aşamasında hiçbir krem sürülmez.

Düzeltme ve cevap hakkı — bu haberde şeref ve haysiyetinizi ihlal eden ya da gerçeğe aykırı bir husus olduğunu düşünüyorsanız, yayım tarihinden itibaren iki ay içinde başvurabilirsiniz.

Yazar Gazetesi, 2018 yılında yayın hayatına başladı. Yazar Medya Anonim Şirketi bünyesinde tarafsız, hızlı ve güvenilir haber yayıncılığı faaliyetlerini sürdürüyor.
İlgili Haberler
Yorumlar (0)
Bu habere henüz onaylanmış bir yorum yok. İlk yorumu siz yazın; yorumlar editör onayından sonra yayımlanır.
Bunlar da İlginizi Çekebilir






