Epilepsi nöbeti geçiren kişiye ne yapılmalı? Doğru bilinen yanlışlar
Sara olarak da bilinen epilepsi nöbetinde kişiyi korumanın yollarını, ağza kaşık sokmak ve dili tutmak gibi yanlış uygulamaların neden tehlikeli olduğunu ve hangi durumda acil yardım çağrılması gerektiğini anlatıyoruz.

Sesli Dinle
Bu ses, tarayıcınızın konuşma sentezi ile üretilir; insan sesi değildir. Sesin niteliği cihazınıza göre değişir.
Sara olarak da bilinen epilepsi nöbetinde kişiyi korumanın yollarını, ağza kaşık sokmak ve dili tutmak gibi yanlış uygulamaların neden tehlikeli olduğunu ve hangi durumda acil yardım çağrılması gerektiğini anlatıyoruz.
Epilepsi nöbeti geçiren kişiye yapılacak en doğru şey, onu yaralanmaktan korumak ve nöbetin bitmesini beklemektir: çevredeki sert ve keskin cisimler uzaklaştırılır, başın altına yumuşak bir şey konur, nöbetin süresi tutulur. Kasılmalar zorla durdurulmaz, ağza kaşık, parmak ya da başka bir cisim sokulmaz. Nöbet 5 dakikadan uzun sürerse 112 aranır.
Halk arasında sara olarak bilinen epilepsi, beyindeki sinir hücrelerinin ani ve aşırı elektriksel boşalımına bağlı tekrarlayan nöbetlerle seyreden bir hastalıktır. Nöbetlerin çoğu birkaç dakika içinde kendiliğinden sona erer. Bu yazı, temel ilk yardım rehberimizin bir parçası olarak, nöbete tanık olan herkesin bilmesi gerekenleri içeriyor. Tanı ve tedavi ise yalnızca nöroloji uzmanının işidir.
Nöbet nasıl görünür?
Her nöbet yere düşüp kasılma şeklinde olmaz. Nöbetin türü, beynin hangi bölgesinin etkilendiğine göre değişir:
- Jeneralize tonik-klonik nöbet: Kişi aniden bilincini kaybedip düşer, vücudu önce kasılır (tonik evre), ardından ritmik sarsılmalar başlar (klonik evre). Dil ısırma, ağızda köpük ve idrar kaçırma görülebilir. Toplumda "sara nöbeti" denince akla gelen tablodur.
- Dalma (absans) nöbetleri: Özellikle çocuklarda görülür; kişi birkaç saniye boşluğa bakar, çevresiyle teması kesilir, sonra kaldığı yerden devam eder.
- Odak (fokal) nöbetler: Bilinç kısmen korunabilir; bir kolda seğirme, dudak şapırdatma, amaçsız hareketler ya da anlamsız davranışlar görülebilir.
Nöbet sonrasında kişi genellikle yorgun, uykulu ve şaşkındır. Bu döneme "nöbet sonrası dönem" denir ve dakikalar ile saatler arasında sürebilir.
Nöbet sırasında yapılacaklar
- Sakin kalın ve saati not edin: Nöbetin başladığı zamanı bilmek, acil yardım gerekip gerekmediğine karar vermenin temelidir. Mümkünse nöbeti telefonla videoya çekmek, daha sonra hekimin tanı koymasına yardımcı olabilir.
- Ortamı güvenli hâle getirin: Masa, sandalye, sıcak içecek, cam eşya gibi çarpabileceği cisimleri uzaklaştırın. Kişi merdivende, su kenarında ya da trafikteyse onu tehlikeden uzaklaştırın.
- Başını koruyun: Başının altına katlanmış bir ceket, yastık ya da elinizi koyun.
- Sıkan giysileri gevşetin: Yaka ve kravat gibi boynu sıkan şeyleri açın, gözlüğünü çıkarın.
- Yanında kalın: Kasılmalar bitene kadar onu yalnız bırakmayın ve çevredeki kalabalığı uzaklaştırın.
Kesinlikle yapılmaması gerekenler
| Yanlış uygulama | Neden tehlikeli? |
|---|---|
| Ağza kaşık, parmak, cüzdan sokmak | Diş kırılabilir, ağız içi yaralanır, parçalar hava yoluna kaçabilir; parmağınız ciddi şekilde ısırılabilir. Dil yutulmaz, bu yaygın bir efsanedir. |
| Kişiyi tutmak, kasılmaları durdurmaya çalışmak | Kemik çıkığı, kırık ve kas yaralanmalarına yol açabilir; nöbeti kısaltmaz. |
| Soğan, kolonya koklatmak | Hiçbir etkisi yoktur, kişiyi tahriş eder. |
| Su içirmek, ilaç vermeye çalışmak | Bilinç tam yerine gelmeden ağızdan verilen her şey akciğere kaçabilir. |
| Yüzüne su çarpmak, sarsmak | Nöbeti etkilemez, yaralanma riskini artırabilir. |
Nöbet bittikten sonra
Kasılmalar durduğunda kişinin nefesini kontrol edin. Normal nefes alıyorsa onu yan yatırın; böylece ağzındaki tükürük ya da kusmuk dışarı akar ve dil hava yolunu tıkamaz. Bu pozisyonun adım adım nasıl verileceğini koma pozisyonu yazımızda anlattık.
Kişi kendine geldiğinde sakin bir sesle nerede olduğunu ve ne olduğunu anlatın; şaşkın ve utanmış hissedebilir. Tamamen kendine gelene kadar yanında kalın, yalnız eve gitmesine ya da araç kullanmasına izin vermeyin. Nöbetten sonra nefes almıyorsa 112'yi arayıp kalp masajına başlayın.
Ne zaman 112 aranmalı?
- Nöbet 5 dakikadan uzun sürüyorsa.
- Kişi kendine gelmeden ikinci bir nöbet başlıyorsa.
- Bu kişinin ilk nöbetiyse ya da epilepsi tanısı olup olmadığını bilmiyorsanız.
- Nöbet suda (havuz, deniz, küvet) geçirildiyse.
- Kişi nöbet sırasında ciddi şekilde yaralandıysa ya da başını çarptıysa.
- Nöbet sonrasında nefes almakta güçlük çekiyorsa ya da uzun süre kendine gelmiyorsa.
- Kişi gebe ya da şeker hastasıysa.
Epilepsi tanısı olan bazı kişilerin hekimleri tarafından reçete edilmiş bir acil durum planı ve ilacı olabilir. Bu planı bilmiyorsanız ilaç uygulamaya çalışmayın; 112'yi arayın.
Nöbetleri tetikleyebilen durumlar
Epilepsi tanısı olan kişilerde uykusuzluk, ilaçların atlanması, alkol, yüksek ateş ve yoğun stres nöbet eşiğini düşürebilen etkenler arasında sayılır. Özellikle düzenli uyku, birçok hasta için tedavinin önemli bir parçasıdır; uyku düzenini korumanın yollarını uyku hijyeni kuralları yazımızda bulabilirsiniz. Küçük çocuklarda yüksek ateşle birlikte görülen havale (febril konvülsiyon) ise ayrı bir tablodur ve çocuk doktoruna danışılmalıdır.
Hekime aktarılacak gözlemler
Nöbete tanık olan kişinin gözlemleri, hekimin tanı koymasında ve tedaviyi düzenlemesinde çok değerlidir. Sakinleştikten sonra şu bilgileri not etmeye çalışın:
- Nöbet nasıl başladı? Önce bir kolda ya da yüzde mi seğirme oldu, yoksa kişi aniden mi düştü?
- Başlamadan önce kişi bir koku, tat, mide yanması ya da garip bir his tarif etti mi?
- Gözler açık mıydı, bir yöne mi kaymıştı?
- Kasılmalar iki tarafta eşit miydi?
- Nöbet kaç dakika sürdü, sonrasında kişinin kendine gelmesi ne kadar zaman aldı?
- Dil ısırma, idrar kaçırma ya da yaralanma oldu mu?
- Öncesinde uykusuzluk, ateş, alkol ya da atlanmış ilaç var mıydı?
Telefonla çekilmiş kısa bir video, bu soruların çoğuna tek başına yanıt verebilir. Videoyu çekerken kişinin mahremiyetine saygı gösterin ve yalnızca hekimle paylaşın.
Sık sorulan sorular
Nöbet sırasında dil yutulur mu?
Hayır. Dilin yutulması anatomik olarak mümkün değildir. Bilinci kapalı kişide dil geriye kayıp hava yolunu daraltabilir; bunu önlemenin yolu ağza bir şey sokmak değil, nöbet bittikten sonra kişiyi yan yatırmaktır.
Epilepsi bulaşıcı mı?
Hayır. Epilepsi bulaşıcı değildir ve nöbet sırasında kişiye dokunmanın size bir zararı yoktur.

Düzeltme ve cevap hakkı — bu haberde şeref ve haysiyetinizi ihlal eden ya da gerçeğe aykırı bir husus olduğunu düşünüyorsanız, yayım tarihinden itibaren iki ay içinde başvurabilirsiniz.

Yazar Gazetesi, 2018 yılında yayın hayatına başladı. Yazar Medya Anonim Şirketi bünyesinde tarafsız, hızlı ve güvenilir haber yayıncılığı faaliyetlerini sürdürüyor.
İlgili Haberler
Yorumlar (0)
Bu habere henüz onaylanmış bir yorum yok. İlk yorumu siz yazın; yorumlar editör onayından sonra yayımlanır.
Bunlar da İlginizi Çekebilir






