Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın (UNEP) yeni iklim raporu, küresel sıcaklık artışında kritik 1,5 derece sınırının önümüzdeki birkaç yıl içinde aşılmasının artık bir olasılık değil, kaçınılmaz bir senaryo haline geldiğini ortaya koydu. Bilim insanları, bu nedenle iklim politikalarında sıcaklık artışını sınırlamanın yanı sıra aşım dönemini mümkün olduğunca kısa tutmaya odaklanılması gerektiğini belirtiyor.
Raporda, Paris Anlaşması kapsamında belirlenen 1,5 derece hedefinin halen geçerli olduğu ancak mevcut emisyon azaltım politikalarının bu sınırın aşılmasını engelleyecek hızda ilerlemediği vurgulanıyor.
Yeni İklim Senaryosu: Aşım, Zirve Ve Düşüş
UNEP’in raporunda küresel sıcaklık artışı için yeni bir yaklaşım öne çıkarılıyor. “Aşım, zirve ve düşüş” olarak tanımlanan bu senaryoda sıcaklıkların önce 1,5 derece seviyesinin üzerine çıkması, daha sonra belirli bir noktada zirve yapması ve ardından atmosferdeki sera gazlarının azaltılmasıyla yeniden düşürülmesi hedefleniyor.
Bu senaryonun gerçekleşebilmesi için küresel sera gazı emisyonlarının 2035 yılına kadar yüzde 55 oranında azaltılması gerekiyor. Yüzyılın ortasına gelindiğinde ise emisyonların neredeyse tamamen ortadan kaldırılması hedefleniyor.
Gerekli adımların zamanında atılması halinde küresel sıcaklık artışının yaklaşık 1,8 derece seviyesinde zirve yapabileceği, ardından sıcaklıkların yeniden düşürülebileceği değerlendiriliyor.
1,8 Derecelik Zirve Büyük Riskler Taşıyor
Küresel sıcaklıkların 1,8 derece seviyesine ulaşması halinde iklim kaynaklı risklerin bugünkünden çok daha ağır hale gelmesi bekleniyor.
Deniz seviyelerindeki yükselme, kıyı bölgelerinde yaşayan topluluklar açısından ciddi tehdit oluştururken sıcak hava dalgaları, seller, orman yangınları ve kasırgaların daha şiddetli hale gelmesi bekleniyor.
Raporda ayrıca gerekli uyum çalışmalarının yapılmaması halinde küresel gıda üretiminde yüzde 14'e varan düşüş yaşanabileceği belirtiliyor.
Atmosferden Karbon Çekilmesi Gerekecek
Sıcaklık artışını daha sonra yeniden 1,5 derece seviyesine çekebilmek için yalnızca yeni emisyonların azaltılması yeterli olmayacak. Atmosferde halihazırda bulunan karbondioksitin de önemli miktarlarda uzaklaştırılması gerekecek.
Ormanların genişletilmesi gibi doğal yöntemlerin yanı sıra karbondioksiti doğrudan atmosferden çekerek yer altında depolayan teknolojiler de bu süreçte kullanılabilecek yöntemler arasında gösteriliyor.
Ancak karbon giderme teknolojilerinin mevcut kapasitesi ihtiyacın oldukça gerisinde bulunuyor. Dünya genelinde yılda yaklaşık 2 gigaton karbondioksit atmosferden uzaklaştırılırken bu miktarın insan faaliyetlerinden kaynaklanan yıllık emisyonların yalnızca yaklaşık yüzde 5'ine karşılık geldiği belirtiliyor.
Karbon Gideriminde Büyük Ölçekli Zorluk
Rapora göre karbon giderim kapasitesinin mevcut seviyenin beş katına çıkarılması dahi, mevcut ısınma hızının 10 yılda oluşturduğu sıcaklık artışını geri çevirmek için yaklaşık 50 yıl gerektirebilir.
Üstelik doğal karbon depolama yöntemlerinin de çeşitli riskleri bulunuyor. Örneğin geniş çaplı ormanlaştırma çalışmalarıyla depolanan karbon, büyük bir orman yangını sonrasında yeniden atmosfere salınabilir.
Doğrudan havadan karbondioksit çekme teknolojileri ise halen yüksek maliyetli ve büyük ölçekte uygulanabilirlikleri konusunda önemli belirsizlikler bulunuyor.
Sıcaklıkların Düşmesi Yaşanan Zararları Geri Getirmeyecek
Küresel sıcaklıkların ilerleyen yıllarda yeniden 1,5 derece seviyesinin altına çekilmesi, aşım döneminde ortaya çıkacak tüm zararların ortadan kalkacağı anlamına gelmiyor.
Raporda buzulların önemli bir bölümünün kalıcı olarak kaybedilebileceği, yok olan bazı canlı türlerinin geri getirilemeyeceği ve aşırı hava olaylarından zarar gören ekosistemlerin bir bölümünün eski durumuna dönemeyebileceği ifade ediliyor.
Ayrıca 1,5 derece eşiğinin aşılması, bazı kritik iklim “devrilme noktalarının” tetiklenme ihtimalini de artırıyor. Amazon yağmur ormanlarının büyük ölçekte bozulması ve kutup buz tabakalarında hızlı parçalanmalar yaşanması bu riskler arasında gösteriliyor.
Emisyonlardaki Gecikme Riski Büyütüyor
Bilim insanlarına göre sera gazı emisyonlarının azaltılmasında yaşanacak gecikmeler, ulaşılacak sıcaklık zirvesinin daha yüksek olmasına yol açacak.
Emisyon azaltımlarındaki her beş yıllık gecikmenin, küresel sıcaklık artışının ulaşacağı zirveyi en az 0,1 derece yükseltebileceği belirtiliyor. Bu nedenle fosil yakıtlardan uzaklaşılması, enerji sistemlerinin dönüştürülmesi ve metan gibi güçlü sera gazlarının azaltılması kritik önem taşıyor.
2025'te Sıcaklık Rekoru Kırıldı
Küresel sıcaklık artışına ilişkin uyarılar sürerken sera gazı emisyonlarında da henüz kalıcı bir düşüş sağlanabilmiş değil. 2025 yılında küresel emisyonların rekor seviyeye ulaşması, iklim hedeflerine ulaşılmasını daha da zorlaştırdı.
UNEP'in önceki değerlendirmelerine göre mevcut politikaların değişmeden devam etmesi halinde yüzyıl sonunda küresel sıcaklık artışı yaklaşık 2,8 dereceye ulaşabilir. En iddialı net sıfır hedeflerinin tamamen hayata geçirilmesi durumunda dahi sıcaklık artışının yaklaşık 1,9 derece seviyesinde kalabileceği öngörülüyor.
Yeni rapor ise 1,5 derece hedefi konusunda daha net bir tablo ortaya koyuyor. Buna göre insanlığın önündeki temel hedef artık aşımı tamamen önlemekten ziyade aşımın ne kadar düşük seviyede gerçekleşeceğini ve ne kadar kısa süreceğini belirlemek olacak.
