Küresel Ticaretin Zorlukları ve Ortadoğu'daki Kriz
ABD Başkanı Donald Trump'ın uyguladığı gümrük tarifeleri nedeniyle bir yıldan fazla süredir sıkıntı çeken küresel ticaret, şimdi de Ortadoğu'daki savaşlar nedeniyle yeni bir krizle karşı karşıya kalabilir. Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) tarafından yayımlanan 'Küresel Ticaret Görünümü ve İstatistikler Raporu'nda, potansiyel krizin belirtilerine dikkat çekildi. Rapor, Ortadoğu'daki devam eden çatışmaların küresel ticaretin büyüme tahminleri üzerinde önemli bir baskı yarattığını vurguladı. Enerji fiyatlarının kalıcı bir şekilde yükselmesi durumunda, küresel ticaretin beklenenden daha sert bir darbe alabileceği konusunda uyarılar yapıldı. Yükselen enerji maliyetlerinin gıda arzı ve hizmet ticareti üzerinde ek yükler oluşturabileceği belirtilirken, özellikle seyahat ve taşımacılık sektörlerindeki aksaklıkların ticaret hacmini olumsuz etkileyebileceği ifade edildi.
Çatışmaların Sona Ermesi Durumunda İyimser Beklentiler
Savaşın ne kadar süreceğinin belirsizliği nedeniyle, raporda olumsuz senaryoların yanı sıra daha iyimser tahminlere de yer verildi. İyimser senaryonun temelinde, çatışmaların hızlı bir şekilde sona ermesi durumunda yaşanacak gelişmeler yatıyor. Bu durum, yapay zekâ yatırımlarındaki artış beklentisiyle destekleniyor. Kısa vadede karşılaşılabilecek riskler ve fırsatlar ise şöyle sıralandı:
- Ortadoğu'daki çatışmalar, enerji fiyatlarının yüksek kalması halinde ticaret büyümesini olumsuz etkileyebilir.
- Seyahat ve taşımacılıkta yaşanan aksaklıklar, gıda arzı ve hizmet ticareti üzerinde baskı oluşturabilir.
- Ancak, çatışmaların sona ermesi ve yapay zekâ harcamalarının artmaya devam etmesi, küresel ticaret görünümünü iyileştirebilir.
DTÖ ekonomistleri tarafından yapılan değerlendirmelerde, ham petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) fiyatlarının 2026 yılı boyunca yüksek kalması durumunda, küresel mal ticareti büyüme tahmininin 0.5 puan düşerek yüzde 1.4'e gerileyebileceği öngörüldü.
Ortadoğu Krizinin Gıda Güvenliği Üzerindeki Etkileri
DTÖ Genel Direktörü Ngozi Okonjo-Iweala, konuyla ilgili yaptığı açıklamada, Ortadoğu'daki krizin temel gıda güvenliğini ve tüketici maliyetlerini tehdit ettiğini belirtti. Okonjo-Iweala, “Enerji fiyatlarındaki sürekli artışlar, gıda güvenliği, tüketiciler ve işletmeler üzerindeki maliyet baskıları aracılığıyla küresel ticaret risklerini artırabilir” şeklinde ifadelerde bulundu.
Rapor ayrıca, Ortadoğu'daki çatışmaların lojistik boyutuna dair Hürmüz Boğazı'ndaki aksaklıkların, küresel tarım açısından kritik olan gübre sevkiyatını olumsuz etkilediği kaydedildi. Hindistan, Tayland ve Brezilya gibi büyük tarım üreticilerinin ciddi ithalat riskleriyle karşı karşıya olduğu ifade edildi.
Derinleşen Kriz ve Ticaret Büyümesi Üzerindeki Etkileri
DTÖ raporunda, yapay zekâ odaklı ürünlerin etkisiyle 2025 yılında yüzde 4.6 büyüyen küresel mal ticaretinin, 2026'da yüzde 1.9'a gerilemesinin beklendiği belirtiliyor. Ancak, Ortadoğu'daki krizin derinleşmesi durumunda bu rakamın daha da aşağı çekilebileceği ve hizmet ticaretindeki büyümenin yüzde 4.1'e kadar yavaşlayabileceği öngörülüyor.
