Soğuk hava mevsimlerinin gelmesiyle birlikte grip vakaları da artış gösterir. Özellikle kış aylarında bağışıklık sistemimizin zayıflaması, kalabalık ortamlarda daha fazla bulunmamız ve kapalı alanlarda geçirilen zamanın artması, grip virüsünün yayılmasını kolaylaştırır. Bu nedenle her yıl birçok sağlık otoritesi, gripten korunmanın en etkili yollarından birinin mevsimsel grip aşısı olduğunu vurgular. Ancak grip aşısı sadece yaptırmakla değil, doğru zamanda yaptırmakla da etkili olur.
Bu yazıda “Grip aşısı ne zaman yapılmalı?”, “Kimler grip aşısı yaptırmalı?”, “Aşının koruma süresi nedir?” gibi soruların yanıtlarını bilimsel veriler ışığında bulacaksınız.
Grip, influenza virüsünün neden olduğu bulaşıcı bir solunum yolu enfeksiyonudur. Yüksek ateş, boğaz ağrısı, öksürük, baş ağrısı, kas ağrıları ve halsizlikle kendini gösterir. Genellikle hafif atlatılsa da özellikle yaşlılar, bebekler, kronik hastalığı olan bireyler ve bağışıklık sistemi zayıf kişilerde ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Bunlar arasında zatürre, bronşit, sinüzit gibi rahatsızlıklar da yer alır.
Grip virüsü her yıl mutasyona uğrayarak değiştiği için bağışıklık sisteminin her yıl yeniden eğitilmesi gerekir. İşte bu noktada grip aşısı devreye girer.
Grip aşısı, influenza virüsüne karşı bağışıklık sistemini güçlendiren, vücuda virüsün zayıflatılmış ya da inaktive edilmiş halini tanıtan bir koruyucu aşıdır. Her yıl Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), o sezon beklenen en yaygın virüs türlerini analiz ederek aşı içeriğini belirler.
Bu nedenle grip aşısı her yıl yenilenmesi gereken bir aşıdır. Aşı, hastalığı tamamen önlemese de semptomları hafifletir, hastaneye yatış riskini azaltır ve grip kaynaklı ölümleri büyük oranda önler.
Grip aşısı yaptırmak için en uygun zaman, Eylül ayının sonu ile Ekim ayı başı arasındaki dönemdir. Bu, bağışıklık sisteminin aşıya karşı yeterli yanıt oluşturabilmesi ve grip mevsimi başladığında etkili koruma sağlayabilmesi için gereklidir.
Aşı yapıldıktan sonra vücudun bağışıklık geliştirmesi yaklaşık 2 hafta sürer. Bu nedenle grip sezonu tam başlamadan önce aşılanmak büyük avantaj sağlar.
Türkiye’de ve Kuzey Yarımküre’de grip sezonu genellikle Ekim ayında başlar, Aralık–Şubat ayları arasında zirve yapar ve Mart ayına kadar devam edebilir. Bu nedenle Eylül–Kasım ayları arasında grip aşısı olmak en iyi zamandır. Ancak grip mevsimi boyunca – örneğin Ocak veya Şubat gibi – hala aşı yaptırmamışsanız, geç kalmış sayılmazsınız; yine de yaptırmak, hiç yaptırmamaktan iyidir.
Sağlık Bakanlığı ve Dünya Sağlık Örgütü’nün öncelikli olarak önerdiği risk grupları şunlardır:
İleri yaş, bağışıklık sisteminin zayıflamasına neden olur. Bu yaş grubundaki bireylerde grip komplikasyonları daha yaygındır.
Astım, diyabet, kalp hastalığı, böbrek hastalığı, karaciğer yetmezliği ve bağışıklık sistemi hastalıkları olan bireyler grip nedeniyle ağır hastalanabilir.
Gebelikte bağışıklık sistemi daha hassas hale geldiği için grip aşısı, hem annenin hem de bebeğin sağlığı açısından önemlidir. Hamileliğin ikinci ve üçüncü trimesterinde grip aşısı güvenle uygulanabilir.
Sık hasta bireylerle temasta oldukları için hem kendilerini korumak hem de hastaları enfekte etmemek için aşı olmaları önerilir.
Bu yaş grubunda grip enfeksiyonu daha ağır seyreder. 6 ayını doldurmuş her bebek grip aşısı yaptırabilir.
Kapalı ortamlarda bir arada yaşayan bireyler arasında grip kolay yayılır.
6 aydan küçük bebekler
Aşının bileşenlerine (özellikle yumurta proteinine) karşı ciddi alerjisi olanlar
Daha önce grip aşısı sonrası ciddi alerjik reaksiyon geçirenler
Yüksek ateşi olan bireyler (ateş geçtikten sonra aşı yapılabilir)
Bu kişilerin aşıdan önce mutlaka doktora danışmaları gerekir.
Grip aşısının koruyucu etkisi, uygulandıktan sonra yaklaşık 6 ay sürer. Bu süre grip sezonunu kapsayacak şekilde planlanmıştır. Ancak virüs her yıl değişiklik gösterdiği için her yıl yeniden aşı yapılması zorunludur.
Bazı bireylerde (özellikle yaşlılarda) aşının bağışıklık yanıtı daha düşük olabilir, fakat yine de hastalığın şiddetini azaltır.
Yanlış. Aşıda kullanılan virüs, zayıflatılmış ya da inaktiftir; canlı değildir. Grip yapmaz, ancak aşı sonrası hafif ateş, kas ağrısı, halsizlik görülebilir. Bu, bağışıklık sisteminin yanıt verdiğini gösterir.
Yanlış. Genç ve sağlıklı bireyler de hem grip olabilir hem de virüsü yayabilir. Ayrıca hastalık her kişide aynı şekilde seyretmez.
Yanlış. Aşının koruyuculuğu %40–60 arasında değişebilir. Bu oran gripten tamamen korunmasanız bile hastalığın hafif atlatılmasını sağlar ve hastaneye yatış riskini düşürür.
Türkiye’de grip aşısı her yıl Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenen takvim doğrultusunda yapılır. Aşı, genellikle aile sağlığı merkezleri (ASM), hastaneler ve özel sağlık kuruluşlarında uygulanır. Aşı randevusu:
e-Nabız sistemi
MHRS (Merkezi Hekim Randevu Sistemi)
ALO 182 hattı aracılığıyla alınabilir.
Bazı risk grupları için grip aşısı devlet tarafından ücretsiz olarak sunulmaktadır.
Grip aşısı, toplum sağlığı açısından son derece önemli bir koruyucu sağlık hizmetidir. Doğru zamanda, yani Eylül–Kasım ayları arasında yaptırılan aşı, bireyi tüm grip sezonu boyunca korur. Özellikle risk grubundaysanız ya da risk grubundaki bireylerle yakın temas halindeyseniz grip aşısını ertelememeli, her yıl düzenli olarak yaptırmalısınız.
Unutmayın: Grip aşısı sadece sizi değil, çevrenizdeki insanları da korur.