Uzun zamandır, öğrenme, hafıza ve karar verme yeteneklerinin yalnızca beyin ve sinir hücreleri aracılığıyla mümkün olduğu düşünülüyordu. Ancak yeni bir araştırma, bu görüşü sorgulayan çarpıcı bulgular sunuyor. ABD'de gerçekleştirilen çalışmaya göre, Mimosa pudica ya da halk arasında bilinen adıyla “küstüm otu” bitkisi, çevresinde meydana gelen olayların sayısını takip edebiliyor olabilir. Eğer bu sonuçlar ilerleyen çalışmalarda doğrulanırsa, “zeka” ve “öğrenme” kavramlarına dair anlayışımız köklü bir değişim geçirebilir.
Bu araştırmayı yürüten bilim insanları, bitkilerin insan gibi sayma işlemi gerçekleştirmediğini özellikle vurguluyor. Ancak deney sonuçları, bu bitkilerin çevrede ardışık olarak gerçekleşen olayları ayırt edebildiğini ve buna bağlı olarak tepki geliştirebildiğini gösteriyor. Bu durum, beyin bulunmayan canlılarda bile karmaşık bilgi işleme süreçlerinin var olabileceğine işaret ediyor.
Çalışmada, araştırmacılar küstüm otu bitkilerini nemli bir çadırda, penceresiz bir ortamda belirli aydınlık ve karanlık döngülerine maruz bıraktı. İlk aşamada, bitkilere iki gün boyunca 12 saat karanlık ve 12 saat aydınlık uygulandı. Üçüncü günde ise ışıklar tamamen kapatıldı.
Bir süre sonra bitkilerin davranışlarında dikkat çekici bir değişiklik gözlemlendi. Bitkiler, ışığın beklenildiği zaman diliminden hemen önce daha fazla hareket etmeye başladı. Ancak karanlık olan üçüncü günde bu hareketlilik değişti. Araştırmacılara göre, bu durum bitkilerin yalnızca ışığa tepki vermediğini, belirli bir düzeni “öğrenmiş” gibi davrandığını gösteriyor.
Bitkilerin verdikleri tepkilerin zamanla daha tutarlı hale gelmesi de dikkat çekti. İlk başta hızlı bir şekilde değişen bu davranış, daha sonra istikrarlı bir hale geldi. Bu örüntü, hayvanlarda öğrenme deneyleri sırasında sıkça karşılaşılan bir modele benzetildi.
Araştırmacılar, bitkilerin yalnızca zamanı takip ediyor olabileceği olasılığını da test etti. Zira birçok bitkinin 24 saatlik biyolojik ritme göre hareket ettiği biliniyor. Bu nedenle deneyin düzeni değiştirildi ve gün döngüsü 24 saatten 20 saate düşürüldü.
Bitkilerin bu yeni düzene hızlıca uyum sağlaması, yalnızca klasik biyolojik saat açıklamasının yetersiz kalabileceğini düşündürdü. Sonrasında, her üç günlük döngünün süresi rastgele değiştirildi. Bazı döngüler 10 saat, bazıları ise 32 saate kadar uzatıldı.
Sonuç olarak, düzenin 12 saatin altına düştüğü veya 24 saatin üstüne çıktığı durumlarda bozulma gözlemlendi. Ancak 12 ile 24 saat arasındaki sürelerde, bitkiler ışığın beklendiği günlerde karanlığın süreceği günlere kıyasla daha fazla hareket göstermeye devam etti. Araştırmacılara göre, bunun en basit açıklaması bitkilerin yalnızca süreyi değil, aynı zamanda çevredeki olayların sayısını da takip ediyor olmasıdır.
Çalışmanın en çarpıcı noktası, tüm bu süreçlerin sinir hücresi olmadan gerçekleşebileceği ihtimalidir. Bitkilerde nöron bulunmamasına rağmen, öğrenmeye, örüntü tanımaya ve beklenti oluşturmaya benzer bir durumun varlığı, bilim dünyasında uzun süredir kabul gören bazı varsayımları sorgulatabilir.
Araştırmacılar, bu durumun yalnızca bitkiler için değil, insan ve hayvan vücudundaki nöron dışı hücreler için de yeni bir kapı açabileceğini düşünüyor. Belki de öğrenme, bugüne dek düşünüldüğünden çok daha temel bir biyolojik özellik olabilir.
Ancak bu çalışma, bitkilerin düşündüğümüz kadar “pasif” canlılar olmadığını güçlü bir şekilde gündeme getirdi. Eğer bu sonuçlar doğrulanırsa, bitki temelli sensörlerden biyolojik hesaplama sistemlerine kadar uzanan yeni teknolojilerin gelişimi mümkün olabilir. Daha da önemlisi, hayvanlarla bitkiler arasında çizdiğimiz kalın sınırın aslında o kadar da net olmadığı anlaşılabilir.