İlk bakışta, "Acaba yolda bakkaldan mı geçti?" ya da "Son anda stilisti çantasını unuttu da bu mu verildi?" gibi düşünceler aklınıza gelebilir.
Genç oyuncu Zhang Jingyi, Pekin'deki kırmızı halı etkinliğinde dikkat çekici çantasıyla gündem oldu.
Fakat burası moda dünyası; mantığın sona erdiği, absürtlüklerin başladığı bir alan. Elindeki sıradan görünümdeki, iki ekmek ve bir süt koymak için uygun sarı poşet, aslında ünlü moda markası Balenciaga'nın yeni "şaheseri". Bu "çöp poşeti" tarzındaki tasarımın fiyatı ise tamı tamına 1.790 dolar. Türk lirasına çevirmeye kalkışmayın, sinirlenebilirsiniz. Ama neden böyle bir şey oluyor? Neden bir kişi, çöpe atılan bir nesneye benzer bir şeye bu kadar para verir?
Balenciaga'nın bu yaklaşımı aslında yeni değil. Markanın yaratıcı direktörü Demna Gvasalia, uzun yıllardır moda dünyasında, özellikle de lüks tüketicilerle adeta bir kedi-fare oyununa benzer bir ilişki kuruyor. Daha önce de IKEA'nın 90 sentlik mavi alışveriş çantasının 2.000 dolarlık deri versiyonunu, yırtık ve kirli görünen spor ayakkabıları binlerce dolara satmışlardı. Şimdi ise çıtayı daha da yukarı (ya da aşağı) çekerek doğrudan çöp poşetini lüks bir aksesuar haline getirdiler.
Bu durum, modern modanın geldiği noktada derin bir ironiyi ve belki de bir tür "akıl tutulmasını" gözler önüne seriyor. Sıradan bir insanın elinde görseniz "yazık, poşetle dolaşıyor" diyeceğiniz bir nesne, üzerine görünmez bir lüks marka logosu (veya algısı) eklendiğinde aniden bir statü sembolü haline geliyor. Zhang Jingyi'nin kırmızı halıda bu çantayı taşıması, aslında bu absürt tiyatronun en net örneğiydi.
Tasarımın podyumdaki ilk tanıtımından bir kare. Çöp poşeti estetiği yüksek modayla buluşuyor.
Sosyal medyada patlak veren tepkileri tahmin edebilirsiniz. İnsanlar haklı olarak isyan ediyor. Bir yanda hayat pahalılığı ve enflasyonla mücadele eden milyonlarca insan, o sarı poşeti doldurmakta zorluk çekerken; diğer yanda o poşetin "ironik" bir versiyonuna aylar süren asgari ücret bedelini ödeyen elit bir kesim var. Bu, yalnızca bir moda eleştirisi değil, aynı zamanda büyük bir sınıf uçurumunun ve "yoksulluk estetiği" kavramının zenginler tarafından eğlence aracı olarak kullanılmasının eleştirisidir.
Lüks markalar artık bize kalite, zarafet veya eşsiz işçilik sunmuyor. Onlar, aslında "konuşulma garantisi" satıyorlar. Balenciaga çok iyi biliyor ki, mükemmel ve klasik bir deri çanta tasarlasalar kimse bunu konuşmayacak. Ama bir çöp poşetini 1.790 dolara satarsanız, benim gibi köşe yazarları oturup bunun hakkında yazılar kaleme alır, Twitter'da (şimdi X olarak biliniyor) milyonlarca etkileşim elde edersiniz. Yani aslında satılan şey çanta değil, provokasyonun kendisidir.
Yakından bakıldığında sıradan bir plastikten farksız görünen o meşhur detaylar.
Moda dünyası, sınırları zorlamayı ve izleyicilerini şaşırtmayı her zaman sevmiştir. Ancak bazen bir kırmızı halı görünümü, sadece bir stil beyanı olmaktan çıkıp küresel bir sosyal medya fenomenine dönüşebilir. İşte tam da bu durum, 26 yaşındaki yetenekli Çinli aktris Zhang Jingyi'nin Pekin'de düzenlenen prestijli bir film festivali kırmızı halısında boy göstermesiyle yaşandı. Göz alıcı elbiseler, pırlantalar ve klasik tasarım çantaların geçit yaptığı bir ortamda, Jingyi'nin elinde tuttuğu sarı, parlak ve ilk bakışta marketten yeni alınmış bir plastik poşeti andıran nesne, tüm kameraların odak noktası haline geldi.
Sosyal medya anında alevlendi. Görüntülerin internete düşmesinden dakikalar sonra, moda dedektifleri ve netizenler bu sıra dışı aksesuarın kimliğini "belirlediklerini" açıkladılar: Bu, lüks moda devi Balenciaga'nın tartışmalı, 1.790 dolar (yaklaşık 60.000 TL) değerindeki ünlü "Trash Pouch" (Çöp Poşeti) tasarımıydı. İnsanlar, bir aktrisin kırmızı halıda binlerce dolarlık bir çöp poşetiyle ortaya çıkmasını hem eleştirdi hem de bu cesur ironiyi takdir etti.
Zhang Jingyi'nin Pekin'deki o kırmızı halı pozu, moda tarihine sadece rüküş bir an olarak değil, kapitalizmin ve lüks tüketim çılgınlığının zirve noktalarından biri olarak geçecek. Bir zamanlar lüks, ulaşılamaz bir güzelliği ve kaliteyi temsil ederken; artık sıradanlığı, hatta çirkinliği yüksek fiyatlarla pazarlayan bir illüzyona dönüşmüş durumda.
Eğer birileri, evdeki çöp kovasına atılan poşetin aynısına binlerce dolar verip kendini özel hissediyorsa, burada tasarımsal bir dehadan ziyade psikolojik bir durum söz konusu demektir. Belki de Balenciaga'nın bizlere anlatmak istediği asıl şey budur: "Siz o kadar marka bağımlısısınız ki, size çöp bile satsak alırsınız." Ve ne yazık ki, bu doğru çıkıyor. Bir sonraki kırmızı halıda ünlülerin ellerinde pazar arabası veya inşaat kovası görürsek şaşırmamalıyız. Ne de olsa moda dünyasında artık "Kral çıplak" diyecek kimse kalmadı; herkes o görünmez, absürt kıyafetleri alkışlamakla meşgul.
Bu olay, modern moda pazarlamasının ve marka algısının ne denli güçlü olduğunu kanıtlayan büyük bir vaka çalışmasıdır. Balenciaga, ürünlerini satmaktan ziyade "konuşulmak" için ürettiği bu tür provokatif tasarımlarla (yırtık ayakkabılar, cips paketi çantalar, koli bandı bileklikler) zihinlerimizde öyle bir yer edinmiştir ki; artık gerçek bir çöp poşeti bile lüks bir statü sembolü olarak algılanabilir.
Pazarlama uzmanlarının da belirttiği gibi, lüks modada ürünün kendisi genellikle hikayenin sadece bir parçasıdır. Asıl satılan şey; dikkat çekme, statü, ironi ve sosyal medyada viral olma potansiyelidir. Zhang Jingyi vakası, Balenciaga'nın bu stratejide ne kadar başarılı olduğunu, markanın kendi ürünü bile ortada yokken (sadece bir benzerlik üzerinden) günlerce küresel gündemi meşgul edebilmesiyle kanıtlamıştır.
Sonuç olarak, ister 1.790 dolarlık dana derisi bir "Trash Pouch" olsun, isterse bir film promosyonu için kullanılan 10 sentlik gerçek bir plastik poşet; kırmızı halıda taşınan o sarı nesne, modanın yalnızca giydiklerimizle ilgili olmadığını, aynı zamanda toplumsal algılarımızla oynayan devasa bir tiyatro sahnesi olduğunu bir kez daha hatırlattı. Ve görünüşe göre, bu sahnede en çok alkışı, kuralları en cesurca yıkanlar alıyor.
Zeynep Küçük Moreau'nun diğer yazıları